Muhafazakarların veraset vergisi planı neyi değiştiriyor?

Muhafazakar Parti lideri Kemi Badenoch, partisinin bir sonraki genel seçimi kazanması halinde veraset vergisinde köklü değişiklikler yapacağını duyurdu. Badenoch, partinin yıllık konferansında yaptığı konuşmada, "kimsenin aile konutu için veraset vergisi ödemeyeceğini" ve çiftlerin ek 1 milyon sterlin vergisiz servet bırakabileceğini söyledi.

Vergi uzmanları, partinin planın maliyeti için yılda 6 milyar sterlin olarak hesapladığı rakamın makul olduğunu belirtirken, bu politikanın öncelikle daha varlıklı hanelere fayda sağlayacağı ve yaşlı insanları daha küçük evlere taşınmaktan caydırabileceği uyarısında bulunuyor.

Mevcut sistemde veraset vergisi nasıl işliyor?

Mevcut sistemde, bir kişinin ölümünde mirasının toplam değeri 325 bin sterlini aştığında yüzde 40 oranında veraset vergisi ödeniyor. Bu tutarın altındaki miraslar ise vergilendirilmiyor. Ayrıca, ölen kişinin vergisiz ödeneği hayatta kalan eşine veya medeni birliktelik partnerine devredilebiliyor ve böylece bir çift için birleşik eşik 650 bin sterline çıkıyor. Buna ek olarak, bireyler aile konutları için çocuklara veya doğrudan torunlara bırakıldığında her biri için ek 175 bin sterlin transfer edilebilir ödenek alabiliyor. Böylece şu anda çoğu evli çift, veraset vergisi ödemeden potansiyel olarak 1 milyon sterlin bırakabiliyor.

Muhafazakar Parti'nin planı, vergi ödemeye başlama eşiği olan 325 bin sterlinlik tutarı 500 bin sterline çıkaracak ve aile konutunu veraset vergisinden tamamen muaf tutacak. Şu anda 2 milyon sterlin değerinde bir eve sahip bir miras, 400 bin sterlin veraset vergisi ödeyebiliyor. Muhafazakarların planıyla bu tutar sıfıra inecek.

Resmi rakamlar, 2024-25 döneminde Birleşik Krallık'ta yaklaşık 30 bin 400 ölümün veraset vergisi ödemekle yükümlü miras bıraktığını gösteriyor. Bu, o yıl ülkedeki tüm ölümlerin yaklaşık yüzde 5'ine denk geliyor. Ancak veraset vergisi ödeyen miras sayısının artması bekleniyor; zira aktarılan miras servetinin değeri artıyor ve vergi eşiği dondurulmuş durumda.

Mali Araştırmalar Enstitüsü (IFS), 2032-33 yılına kadar insanların yaklaşık yüzde 12'sinin kendi ölümlerinde veya eşinin ya da medeni birliktelik partnerinin ölümünde veraset vergisi ödemek zorunda kalacağını tahmin ediyor. Muhafazakarlar, danışmanlık şirketi Oxford Economics'in analizine atıfta bulunarak, vergi ödeyen miras sayısının 2029-30'da 52 bin 100'e çıkacağını belirtiyor. Parti, reformlarının etkilenen miras sayısını 2030'da 22 bine düşüreceğini öngörüyor.

Resmi veriler, toplanan veraset vergisinin büyük kısmını yüksek değerli mirasların ödediğini gösteriyor. IFS, veraset vergisinin tamamen kaldırılması durumunda - Badenoch'un uzun vadeli bir hedef olarak tanımladığı bir adım - en zengin yüzde 1'lik kesimin, yani değeri 2,1 milyon sterlin ve üzeri olan mirasların, vergi indiriminden sağlanan faydanın yarısını alacağını tahmin ediyor.

Veraset vergisine yönelik uzun süredir dile getirilen bir eleştiri de zenginlerin, varlıklarını aile vakıflarına koyarak ölümlerinde ödenecek vergiyi azaltmak gibi yasal yollarla vergiden kaçınmaları. HM Revenue and Customs'ın (Birleşik Krallık Vergi Dairesi) tahminlerine göre, 2023-24'te 10 milyon sterlin değerindeki miraslar ortalama yüzde 18'lik bir veraset vergisi oranı ödedi.

Resmi tahmin kuruluşu Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR), veraset vergisinin 2026-27'de 9,5 milyar sterlin gelir getireceğini, bunun GSYH'nin yaklaşık yüzde 0,3'üne denk geldiğini tahmin ediyor. OBR, bu tutarın 2030-31'de 14,5 milyar sterline, yani GSYH'nin yüzde 0,4'üne yükseleceğini öngörüyor. Muhafazakarlar, planlarının Oxford Economics analizine dayanarak 2029-30'da yılda 6 milyar sterline mal olacağını hesaplıyor. Parti, yılda 36 milyar sterlini sosyal yardım kesintilerinden olmak üzere toplam 71 milyar sterlin tasarruf belirlediğini söylüyor.

Vergi Analizi Merkezi direktörü Profesör Andy Summers, BBC Verify'a yaptığı açıklamada bunun "veraset vergisi indirimi sağlamanın mümkün olan en kötü yolu" olduğunu söyledi. Summers, "Aile konutunu değeri ne olursa olsun muaf tutmak, yaşlı insanları birikimlerini evlerinde yoğunlaştırmaya teşvik edecek, küçülmeyi engelleyecek ve böylece konut piyasasını daha da tıkayacaktır" dedi. Muhafazakarlar ise politika duyurusuna eşlik eden basın açıklamasında veraset vergilerinin "büyüme için kötü" olduğunu savunuyor. Ancak Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün analizi, genel olarak veraset vergilerinin ekonomik büyümeye, iş gelirleri üzerindeki vergilerden daha az zarar verdiğini gösteriyor.