Mısır'a kaçan Sudanlı çocuk mülteciler çıkmazda

Sudan'daki üç yıllık iç savaştan kaçarak Mısır'a sığınan yaklaşık 400 bin Sudanlı çocuk, eğitimden kopmuş, yoksulluk ve şiddet döngüsü içinde yaşıyor. Destek çalışanlarına göre bu çocukların çoğu savaş travması yaşıyor ve geleceğe dair umutlarını yitirmiş durumda. Mısır'daki Sudanlı çocuk mültecilerin yüzde 50 ila 70'i okula gidemiyor.

Kahire'nin dışlanmış bir mahallesinde yaşayan Sudanlı çocuklar için günlük yaşam, çöp yığınları, kanalizasyon kokusu ve geceleri sokaklarda dolaşan uyuşturucu satıcıları ile çetelerden oluşuyor. Bir sosyal hizmet uzmanı olan Tala*, burada derin travma yaşayan savaş mültecilerini hayata döndürmeye çalışıyor. Tala, babası Sudan'da öldürüldükten sonra annesiyle Mısır'a kaçan sekiz yaşındaki bir çocuğun intihar eğiliminde olduğunu, sık sık ölmek istediğini söylediğini anlatıyor. Çocuk, küçük olaylar karşısında histeri krizleri geçiriyor ve kendisine ya da başkalarına zarar vermenin yollarını arıyordu. Tala, aylar süren çalışmayla çocukla güven ilişkisi kurdu ve eğitime dönmesine yardımcı oldu.

Eğitimden kopan bir nesil

İnsani yardım fonlarındaki kesintiler, ebeveynleri 10 saatlik vardiyalarda çalışırken birçok çocuğun denetimsiz kalmasına yol açıyor. Bu vardiyalardan kazanılan para, temel gıda ve kira masraflarını zor karşılıyor. Oturum belgesi olmayan ve travmayı tedavi edecek ruh sağlığı hizmetine erişemeyen çocuklar, giderek umutsuzluk ve şiddet sarmalına sürükleniyor.

Sudanlı mülteci çocuklarla çalışan klinik psikolog Rajia*, çocukların "şiddet" noktasına geldiğini söylüyor. "Savaşta gördükleri sahneleri canlandırıyorlar. Bir şey çizmelerini isterseniz top veya savaş uçağı çiziyorlar." Rajia, okulun sağladığı düzenin ortadan kalkmasıyla çocuklarda bir tür umutsuzluğun yerleştiğini, gençler arasında kendine zarar verme ve intihar vakalarının arttığını belirtiyor. Yakın zamanda intihar eden bir genç, ailesine "bu pencerenin dışındaki dünyayı görmek istediğini" söylemiş ve mülteci hayatından kaçış olmadığını ifade etmişti.

Tala, en sık karşılaştığı sorunlardan birinin çocukların öğrenme isteğini kaybetmesi olduğunu aktarıyor. Çocuklar ona "Bundan bir fayda görmeyeceğim. Eğitimime asla devam edemeyeceğim" gibi cümleler kuruyor. Dokuz yaşındaki bir çocuk ise yakın zamanda şöyle demiş: "Okumak ya da öğrenmek istemiyorum. Ne anlamı var? Sudan'a geri gönderildiğimde öleceğim."

Günlük sınır dışı korkusu

Bu acıya, Mısır polisinin kapı kapı dolaşarak mültecileri evlerinden ve işyerlerinden aldığı sınır dışı operasyonlarının yarattığı korku da ekleniyor. Bir anne, 14 yaşındaki oğlunun iki aydan fazla gözaltında tutulduktan sonra refakatsiz şekilde Sudan'a sınır dışı edildiğini anlattı. Kadın, oğluna yardım edemedi.

Birçok çocuk ailelerine destek olmak için çalışmak zorunda kalıyor; bu da eğitimlerini ve fiziksel güvenliklerini riske atıyor. 11 yaşına kadar küçük çocuklar, fiziksel ve cinsel istismara maruz kaldıkları çiftliklerde ve fabrikalarda çalışıyor. Yardım çalışanları, çocukların cep telefonu ve para vaadiyle kandırılarak cinsel sömürüye yönlendirilebildiğini söylüyor.

Ebeveynleri uzun saatler çalışırken denetimsiz kalan ve okula gitmeyen çocuklar, savaştan bu yana günlük yaşamın bir parçası haline gelen çetelere ve uyuşturucuya maruz kalıyor. Bir doktor olan Adam*, uyuşturucunun birçok genç için cazip bir kaçış yolu olduğunu belirtiyor. Gece geç saatlere kadar, madde bağımlılığı yaşayan ve kendine zarar verme ya da kavga sonucu ağır yaralanan genç hastaları tedavi ediyor.

The Guardian'ın görüştüğü bir düzineden fazla annenin tamamı, güvenli barınma eksikliğinden endişe duyduğunu söyledi. Çocuklarını evde yalnız bırakmaktan korkuyorlar ve sık sık bıçak taşıyan Mısırlı ve Sudanlı genç çetelerinin, gün batımından sonra evden çıkmayı tehlikeli hale getirdiğini anlatıyorlar. Beş çocuk annesi Miriam*, 14 yaşındaki kızı Jana*'nın işten eve dönerken bir çete üyesi tarafından defalarca tehdit edildiğini ve kendileriyle gelmezse öldürüleceğinin söylendiğini aktardı. Miriam, sonunda bir çete üyesinin Jana'yı bacağından derin bir yara açacak şekilde bıçakladığını söyledi.

Miriam, yeni bir ev bulmak için Birleşmiş Milletler Mülteci Ajansı'na (UNHCR) başvurdu ancak yardım alamadı. "Herkes bu mahalleden taşınmamı söylüyor ama başka bir yerde yaşamayı karşılayamıyorum" diyor.

52 yaşındaki Azza*, Sudan'da kızı ve damadının füze saldırısında öldürülmesinin ardından yedi yaşındaki torunuyla Mısır'a geldi. Pire istilasındaki bir dairede küçük bir yatağı paylaşıyorlar; Azza'nın kolları eski ısırıklardan kalan madeni para büyüklüğünde izlerle kaplı. Okul masrafını karşılayamayan Azza'nın torunu günlerinin çoğunu evde geçiriyor. "Bizi kovalayan askerleri hatırlıyor. Evimizin nasıl olduğunu ve kaybettiği arkadaşlarını hatırlıyor. Eskisi gibi değil; düşüncelerine dalıp gidiyor ve bir şeyleri unutuyor" diyor.

Azza, torununu evde yalnız bırakmaktan korktuğu için haftada altı gün 10 saatlik vardiyalar içeren bir işi yakın zamanda reddetti. Ancak kira ve masraflara katkı sağlamak için yakında çalışması gerekeceğini biliyor.

* İsimler, kimliklerin korunması amacıyla değiştirilmiştir.