MI5, NHS kurucusu Nye Bevan'ı 20 yıl boyunca izlemiş

İngiliz iç istihbarat servisi MI5'in, Ulusal Sağlık Servisi'nin (NHS) kurucusu Aneurin "Nye" Bevan'ı 20 yılı aşkın süre izlediği ortaya çıktı. BBC News'in aktardığına göre, Ulusal Arşivler'e teslim edilen belgeler, Galler'in Tredegar kentinden gelen Bevan'ın ilk kez 1930'lu yıllarda güvenlik servisinin dikkatini çektiğini gösteriyor.

O dönem solcu bir siyasetçi olarak tanınan ve önde gelen komünistlerle bağlantılı görülen Bevan'ın izlenmesi, savaş sonrası İşçi Partisi hükümetinde bakan olduğu ve doktorların muhalefetine rağmen NHS'nin kurulmasını sağladığı dönemde de sürdü.

Dosya 1933'te açıldı

Belgelere göre MI5, Bevan hakkındaki ilk dosyayı 1933'te, o sırada Ebbw Vale milletvekili olan Bevan için açtı. İlk raporlardan biri, Bevan'ın 1934'te Kanada'nın Montreal kentinde katıldığı Nazi karşıtı bir mitinge ilişkin değerlendirmeyi içeriyordu. Raporda, "Bevan Galli atalarının misyonerlik coşkusunu miras almış ve bunu komünist dava için nasıl kullanacağını biliyor" ifadesi yer aldı.

1943'te, ileride MI5 genel müdürü olacak Roger Hollis, Bevan'ın faaliyetlerine dair bilinenleri özetledi. Hollis, 1933'te Bevan'ın İngiltere Komünist Partisi genel sekreteri Harry Pollitt ile ve "kapitalistlere" karşı "işçi özgürlük grupları" oluşturma planını destekleyen parti üyeleriyle "yakın temas" içinde olduğunu belirtti.

Dosyalarda MI5'in Bevan'ın telefonunu dinlediğine veya mektuplarını ele geçirdiğine dair bir bilgi bulunmuyor. Hatta bazı görevliler, Bevan'ın neden izlendiğini sorguladı. Bir MI5 görevlisi 1943'te, "Bevan'ın faaliyetlerinin bizim, yani güvenlik servisinin, dahil olması gereken bir konu olduğunu düşünmüyorum" diye yazdı ve ekledi: "Zaten aynı açıklamaları Parlamento'da da oldukça sık yapıyor."

Başbakana uyarı

İzleme, savaş sonrasında Bevan'ın Clement Attlee hükümetinde sağlık bakanı olmasından sonra da devam etti. 1949'da MI5, Bevan'ın 1928'de Rusya adına casusluk yapmaktan mahkum olmuş Wilfred Macartney ile dostluğundan giderek daha fazla endişe duymaya başladı. O dönemdeki kayıtlar, Macartney'in Bevan'dan elde ettiği bilgileri Komünist Parti lideri Pollitt'e aktardığını öne sürüyordu.

Aynı yılın mayıs ayında MI5 şefi Sir Percy Sillitoe, kanıtları Başbakan Attlee'ye götürdü. Attlee, Macartney'in iddialarını "yalanlar yumağı" olarak nitelendirdi ancak Bevan'ı onun hakkında uyarmayı kabul etti.

Son raporlardan biri 1954 tarihli. O sırada muhalefette olan Bevan, Londra'daki Polonya büyükelçiliğinde Sovyet büyükelçisi Yakov Malik ile görüşmeye davet edilmişti. Rapor, etkinliğin "çok kötü geçtiğini", bunun bir nedeninin Rus diplomatın Bevan'ın aksanını anlamakta zorlanması ve bunun yanlış anlaşılmalara yol açması olduğunu belirtiyor. Raporda, "Toplantı hiç de dostane olmayan bir havada dağıldı" denildi.

Dosya, Bevan'ın 1960'taki ölümünden 15 yıl sonra, 1975'e kadar kapatılmadı. Ölümünün ardından bir MI5 görevlisi dosyanın içeriğini "şaşırtıcı derecede yumuşak" olarak değerlendirdi.