Kuzey İrlanda'da hükümlü cinayet sanığı firar etti

Kuzey İrlanda'da 2018'de işlenen Karol Kelly cinayetinden 2023'te ömür boyu hapis cezasına çarptırılan iki kardeşten biri olan Gary Anderson, geçtiğimiz pazartesi günü babasının cenazesine katılmak üzere çıkarıldığı geçici izin sırasında firar etti. Anderson, firarından bir hafta sonra hâlâ yakalanamadı.

Adalet Bakanı Naomi Long, cinayet kurbanının ailesiyle görüşeceğini ve Anderson'ın Maghaberry Hapishanesi'nden çıkarılmasına ilişkin koşullarla ilgili bağımsız bir soruşturma başlatacağını açıkladı.

Mahkeme kararı ve bilgi hatası

Olay, hapishane yönetiminin Anderson'ın cenazeye katılma talebini reddetmesinin ardından mahkemenin bu kararı bozmasıyla başladı. Cenazeden bir gün önce bir hâkim, Anderson'a Maghaberry Hapishanesi'nden iki saatlik geçici izin verdi. Anderson'ın kardeşi Sean da Magilligan Hapishanesi'nden cenazeye katılmak için yaptığı başvuruda reddedildi; bu karar aynı hâkim tarafından onandı.

Cenaze töreni geçen pazartesi sabahı Derry'nin Creggan bölgesindeki St Mary's Kilisesi'nde yapıldı. Anderson'a öğleden sonra İrlanda Cumhuriyeti'nin Donegal Kontluğu'ndaki Letterkenny'de düzenlenen kremasyon törenine katılma izni verilmedi. Pazartesi sabahı bir ara Anderson, mahkeme tarafından onaylanan sivil refakatçisinden kaçtı.

Geçici izin, bir aile üyesinin ölümü veya ağır hastalığı durumunda verilebiliyor; ancak karar, davanın koşulları ve olası riskler göz önünde bulundurularak alınıyor.

Hapishane yönetiminin kararına ilişkin yargısal denetimin 15 sayfalık kararının yayımlanmasının ardından Anderson'a verilen izinle ilgili sorular gündeme geldi.

Kararda, Anderson'ın talebini reddetme kararının, sanığın risk durumuna ilişkin yanlış bilgilere dayandığı belirtildi. Karar, Maghaberry Hapishanesi'ndeki nöbetçi müdür tarafından alınmıştı. Hâkim Rooney, kararında, Anderson'ın yeniden suç işleme olasılığına ilişkin iç değerlendirmenin, hapishane yönetiminin iç sistemindeki puandan daha yüksek kaydedildiğini tespit etti. Hapishane yönetiminin bir hukuk temsilcisi, mahkemeye, artırılan puanın nöbetçi müdürün kişisel bilgisi yerine bir meslektaşından geldiğini söyledi. Sistem kontrol edildiğinde Anderson'ın puanının 27, yani orta düzeyde yeniden suç işleme olasılığına işaret ettiği; karar mektubunda ise yüksek olasılık olarak kaydedilen 32 olduğu görüldü.

Hâkim, nöbetçi müdürün riskleri değerlendirirken ve kararın orantılı olup olmadığını incelerken bu yanlış bilgiyi "açıkça dikkate aldığını" tespit etti.

Hâkimin ilk kararı reddetmesinin ardından ne olduğu konusunda ise belirsizlik bulunuyor. Karara göre hâkim, nöbetçi müdüre kararı yeniden değerlendirme fırsatı sundu, ancak bu teklif kabul edilmedi. Hâkim, kararın gözden geçirilmemesini "biraz şaşırtıcı" olarak nitelendirdi ve hapishane yönetiminin kararının "hatalı" olduğunu, "ilgisiz ve yanlış unsurları" dikkate aldığını belirterek Anderson'a bir dizi koşulla geçici izin verdi. Hâkim, doğru risk değerlendirmesinin yapılmamasının hukuka aykırı olduğunu söyledi.

Ancak Hapishane yönetimini denetleyen bakanlığın başındaki Long, Departman Hukuk Bürosu'nun (DSO) prosedürel bir hatası nedeniyle hapishane yetkililerine hâkimin kararı yeniden değerlendirme teklifinden haberdar edilmediğini belirtti.

BBC Radio Foyle'un North West Today programına pazartesi günü konuşan Long, "Bu teklifin o dönemde Hapishane yönetimindeki karar alıcılara iletilmediğini tespit ettik ve bunu ancak tam karar yayımlandığında fark edebildik, ardından tutanaklara başvurabildik" dedi.

Long, yaşananlarla ilgili bağımsız bir soruşturma başlattığını, çünkü teklifin Hapishane yönetimine yapılmadığını ve hâkimin "iyi niyetle elindeki bilgilere dayanarak karar verdiğini" söyledi.

Long, tüm ilgili gerçeklerin ortaya konması ve dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirterek pazartesi günü milletvekillerini (MLA) bu konuda bilgilendireceğini açıkladı. Long, sistemde kamu güveninin zedelendiğini ve bağımsız soruşturmanın gerekli olduğuna ikna olduğunu söyledi. "Davanın tüm gerçeklerine kesinlikle sahip olduğumuzdan ve bunun tekrarlanmaması için önlemler alabileceğimizden emin olmak istiyorum" dedi.

Long, Karol Kelly'nin ailesinden özür diledi ve Anderson'ın serbest bırakılması ile ardından firar etmesinin yarattığı etkiyi kabul etti. "Yaşananlar nedeniyle bu travmayı yaşadıkları için son derece üzgünüm" dedi. "Hangi yanlış iletişim, hangi kötü bilgi olursa olsun, bu sürekli travmaya ve üzüntüye maruz kalmamalılardı ve bunun için içtenlikle özür dilerim" ifadelerini kullandı. Long, aileyle "istekleri doğrultusunda" görüşeceğini, onların bu sürece çekilmesini ve daha fazla üzüntü duymasını istemediğini söyledi.

Siyasi tepkiler

Demokratik Birlik Partisi (DUP) lideri Gavin Robinson, dava hakkındaki "bilgilerin parça parça sızdırılmasının" "adalet sistemine ve adalet bakanına olan güveni paramparça ettiğini" söyledi. Stormont'ta konuşan Robinson, halkın "bir dizi feci hata sonucu hüküm giymiş bir katilin sokaklarımızda dolaşması gibi çirkin bir durumda" olduğunu belirtti. Doğu Belfast milletvekili, geçen hafta mecliste Anderson'ın nasıl hukuka aykırı şekilde serbest kaldığına dair sorular sorulduğunda Kuzey İrlanda Meclisi'nin "yanıltıldığını" iddia etti.

Ulster Birlik Partisi (UUP) lideri Jon Burrows, Karol Kelly'nin ailesinin "feci hatalar nedeniyle yeniden travma yaşadığını" söyledi. "Adalet sisteminin temel amacı kamu güvenliğidir ve bu davada başarısız olmuştur" dedi. Burrows, Long'un krizi yönetme şeklinden "etkilenmediğini" belirterek, geçen hafta mecliste bu konuları gündeme getirdiğinde Long'un bunları "geçiştirdiğini" söyledi. "Burada hızlı gerçeklere ve gerçek hesap verebilirliğe ihtiyacımız var" dedi.

Alliance Partisi lider yardımcısı Eóin Tennyson, Long'un "hiçbir noktada meclisi yanıltmadığını" söyledi. Tennyson, "Bakan, kendisine verilen bilgileri kayıtlara geçirdi ve bu bilgilerle ilgili endişeler ortaya çıkar çıkmaz bakan, meclis başkanına ek bilgi sunmak için yazdı" dedi. "Bu nedenle bakanın açıklığını, şeffaflığını ve bu konulara hızlı yanıtını takdir ediyorum" diye ekledi. Tennyson, düşüncelerinin cinayet kurbanı Karol Kelly'nin ailesiyle olduğunu ve "yaşananlar nedeniyle büyük bir travma yaşadıklarını" söyledi.

Geleneksel Birlik Sesi (TUV) lideri Jim Allister, durumun "akıl almaz" olduğunu söyledi. Allister, Hapishane yönetimi ve Stormont'un departman hukuk bürosu ile yargı için "birçok ciddi soru" olduğunu belirtti. "Mahkemelerin bu koşullarda bir adamı elektronik kelepçe olmadan, nereye gidip geldiğini kontrol edecek hiçbir imkân olmadan serbest bırakması ve ona tam serbestlik tanıması, onun da bunu sonuna kadar kullanması akıl almaz" dedi.