Johannesburg'da altyapı çöküşü yerel seçimleri gölgeliyor

Güney Afrika'da 4 Kasım'da yapılacak yerel seçimler yaklaşırken Johannesburg'da altyapı sorunları kentin gündemini belirliyor. Kentin Alexandra bölgesinde sokaklar sıcak havada kokuşan çöp yığınlarıyla kaplı, Jukskei Nehri'nin kıyıları moloz ve çöple dolu.

Nehir temizliği düzenleyen ve kıyıda ağaç diken çevre kuruluşu Alexandra Water Warriors'ın yöneticisi Semadi Manganye, "Çok fazla sorunumuz var" dedi. "Elektrik sorunu değilse su sorunu, su değilse atık sorunu."

Manganye, nüfusu 2011-2022 nüfus sayımları arasında yüzde 10 artışla 4,8 milyona çıkan kentte kamu hizmeti sunmanın güçlüğünü kabul etti. "Hizmetlerin neden aksadığını anlıyorum" diyen Manganye, sorunların önceden öngörülebildiğini söyledi.

Ülkede 257 belediyeyi etkileyen su kesintileri, elektrik kesintileri ve bozuk yollar, seçmenlerin tepkisini artırıyor. Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa da "Çok sayıda belediyemiz hizmet vermesi gereken halkın ihtiyaçlarını karşılayamıyor" diyerek durumu kabul etti.

Geçen mali yılda (2024-25) belediyelerin yalnızca yüzde 15'i denetçi kurumdan temiz rapor alabildi. Parlamento bütçe ofisinin raporuna göre belediyelerin üçte ikisi mali açıdan zor durumda.

Johannesburg'da 220 milyar randlık altyapı açığı

Sorunlar en çok ülkenin en büyük kenti ve ticaret merkezi Johannesburg'da hissediliyor. Kent son on yılda istikrarsız koalisyonlar ve 10 belediye başkanı değişimi yaşadı. Yetkililer 220 milyar randlık (yaklaşık 9,9 milyar sterlin) altyapı yatırım açığını kabul etti. Belediye su kurumu Johannesburg Water'ın satın aldığı suyun dörtte birinin sızıntılarla kaybolduğu tahmin ediliyor.

Kentin kuzeydoğusundaki Rabie Ridge bölgesinde düzenlenen halk toplantısında yaklaşık 400 kişi belediye başkanı Dada Morero ile elektrik dağıtım şirketi City Power yöneticilerine tepki gösterdi. Bir kişi altı aydır elektriği olmadığını, bir başkası aylık 2.000 rand emekli maaşı alan annesinin 6.000 randa kadar çıkan enerji faturaları nedeniyle tefecilere başvurmak zorunda kaldığını anlattı.

Varlıklı kuzey banliyölerinin bazılarında da haftalarca şebeke suyu verilemiyor. Melville ve Westdene bölgelerinde yaklaşık altı ay önce yaşanan bir aylık kesintinin ardından eylülden bu yana suyun ne zaman geleceği öngörülemiyor.

Yarı emekli yönetim danışmanı Kate Spiller, su durumunu "Umutsuzluk" diye tanımladı. Spiller ve eşi, kuyu suyu bulunan bir camiye neredeyse her gün 10 dakika araçla giderek yaklaşık bir düzine beş litrelik şişe dolduruyor ve kova duşu için kullanıyor.

Başkan Morero, Rabie Ridge toplantısının ardından Johannesburg'un genel olarak hizmetleri sunduğunu, hizmet almayan bölgelere şu anda odaklandıklarını söyledi. Kentin bazı bölgelerinde elektrik olmadığını kabul eden Morero, bunu "çökmüş" bir trafo merkezine ve suçlulara bağladı. Morero, belediye polisiyle baskınlar düzenlediklerini ancak örgütlü suç şebekelerinin altyapıyı etkilediğini belirtti.

Uzmanlar ise kentteki bazı siyasetçi ve yetkililerin de yolsuzluğa karıştığını söylüyor. Ekim ayında yayımlanan bir rapor, kent yönetimindeki başarısızlığın bir suç ekosistemi doğurduğunu ifade etti.

Anketlerde DA önde

Ülkenin ikinci büyük partisi Demokratik İttifak (DA), 75 yaşındaki eski Cape Town belediye başkanı Helen Zille liderliğinde Johannesburg'da iktidardaki Afrika Ulusal Kongresi'ni (ANC) ve koalisyon ortaklarını devirmek için kampanya yürütüyor. Zille, geçmişte özellikle siyahi seçmenler arasında tartışma yaratan açıklamalarıyla biliniyor; ancak sel basmış bir çukurda şnorkelle yüzdüğü görüntü gibi dikkat çeken eylemleri DA'yı ankette öne geçirdi.

Ekim anketlerinde DA yüzde 29-36, ANC ise yüzde 22-27 aralığında görünüyor. Analistler bunun Zille için koalisyon kurmaya yetmeyebileceğini belirtiyor.

Danışmanlık şirketi Africa Practice'ten Ziyanda Stuurman, ANC, EFF ve ActionSA arasında üç büyükşehirde benzer bir koalisyonun kurulması halinde Johannesburg'da gerilemenin beş yıl daha sürebileceğini söyledi. Stuurman, müzakerelerin kentin çıkarından çok pazarlığa dayandığını değerlendirdi.