Japonya Mars'ın uydusu Phobos'a örnek alma görevi başlatıyor

Japon Uzay Ajansı (JAXA) tarafından yönetilen Mars Uyduları Keşfi (MMX) misyonu, Mars'ın büyük uydusu Phobos'tan örnek alarak Dünya'ya getirmeyi amaçlıyor. Görev, 20 Ekim'de Japonya'daki Tanegashima Uzay Merkezi'nden yerel saatle 04:41'de (19 Ekim 20:41 BST) fırlatılacak. Uzay aracının Ağustos 2027'de Phobos'a ulaşması bekleniyor.

Başarılı olması halinde bu, Mars veya uydularından Dünya'ya ilk kez örnek getirilmesi anlamına gelecek. Getirilecek malzeme 2031'de Güney Avustralya'daki Woomera Çölü'ne inecek. Toplanacak örnek miktarı yalnızca 10 gram olacak.

Uydunun oluşumu araştırılacak

MMX misyonu, Mars'ın uydularının nasıl oluştuğu gizemini çözmeyi hedefliyor. Bilim insanları iki olasılık üzerinde duruyor: Ya erken dönemde Mars'a çarpan bir uzay kayası sonucu oluşan enkazdan meydana geldiler ya da dış Güneş Sistemi'nden gelen ve Mars'ın yerçekimi tarafından yakalanan iki asteroitler.

Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'nden Prof. Sara Russell, "Phobos'a gidip bir parça getirmeyi başaran bir görev henüz olmadı. Bunun son derece iddialı ve eğlenceli bir görev olduğunu düşünüyorum" dedi. Russell, MMX misyonunun örnek analizi direktör yardımcısı olarak görev alıyor.

Phobos yaklaşık 20 kilometre çapında, Deimos ise yaklaşık 10 kilometre çapında. Her ikisi de düzensiz şekilli ve patatesi andırıyor. MMX uzay aracı, Mars çevresine vardığında önce Deimos'u inceleyecek, ardından Phobos'a odaklanacak.

Küçük uyduya iniş zorluğu

Uzay aracı, Phobos yüzeyine iniş yapmadan önce küçük bir keşif aracını yüzeye indirmeyi planlıyor. Ancak bu kolay bir iş değil. Sara Russell, "Uydunun kendi yerçekimi çok az. Ancak çok daha yüksek yerçekimine sahip dev bir gezegenin yanında olması, yüzeye keşif aracı indirmeyi zorlaştırıyor" açıklamasında bulundu.

Keşif aracı, MMX uzay aracının daha sonra inebileceği bir iniş alanı belirleyecek. Yüzeye indikten sonra robotik bir kol ve iki örnekleyici ile uydu tozu toplanacak. Bu malzeme küçük bir kapsüle yerleştirilerek 2031'de Dünya'ya getirilecek.

Leicester Üniversitesi'nden Dr. Chrysa Avdellidou, "Aslında çok küçük bir miktar. Ancak tek tek taneler üzerinde bile birçok çalışma yapabiliriz. Bilim yapmak için yüzeyden kilogramlarca örnek getirmenize gerek yok. Yani her gram değerli" ifadelerini kullandı.

Bilim insanları, örneğin Mars'ın uydularının kökenine dair bulmacayı çözeceğine inanıyor. Russell, "Örnek geri geldiğinde kimyasal ve mineral bileşimini ayrıntılı inceleyebileceğiz ve iki hipotez çok farklı sonuçlar verecek. Bunun dramatik bir çarpışmanın ürünü mü yoksa yakalanmış bir asteroit mi olduğu neredeyse anında belli olacak" dedi.

Ekip ayrıca laboratuvarlarına ek bir bonus gelmesini umuyor. Russell, "Phobos, Mars yüzeyine o kadar yakın ki, Mars yüzeyine bir çarpma olduğunda küçük taneler Phobos'a yerleşebilir. Bu da getirilen örneğin Mars taneleri de içerebileceği anlamına geliyor. Böylece Mars'ın bileşimi ve tarihi hakkında doğrudan bilgi edinebiliriz" diye ekledi.

Mars'tan Dünya'ya malzeme getirmek uzay bilimcilerinin uzun zamandır hayali. NASA'nın 2021'den bu yana Mars'ı keşfeden Perseverance gezgini, örnekleri dikkatle toplayıp kutulara yerleştiriyor. Ancak bu kutuları alıp Dünya'ya getirecek NASA/ESA ortak misyonu Mars Sample Return, ABD Kongresi'nin fonu durdurmasıyla fiilen iptal edildi. Çin ise 2028'de fırlatılması planlanan kendi Mars örnekleme misyonunu hazırlıyor ve 2031'de Mars malzemesini Dünya'ya getirmeyi deneyecek.

Dünya'da zaten Mars'tan koparak gelen göktaşları bulunuyor. Ancak bu göktaşları son derece nadir ve Dünya'ya düştüklerinde hava, toz, toprak ve suyla karışarak kirleniyor. Bilim insanları, Mars ve uydularından doğrudan alınacak örneğin bozulmamış olacağı için heyecanlı.