Jackdaw gaz sahası onaylandı: Faturaları düşürür mü?

İngiltere hükümeti, Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw gaz sahasında sondaj yapılmasına onay verdi. Yıllar süren tartışmalar ve hukuki itirazların ardından alınan karar, sahadan çıkarılacak gazın haftalar içinde ülkenin gaz şebekesine verilmesinin önünü açıyor.

BBC Verify, bu kararın enerji faturaları, enerji güvenliği ve çevre açısından ne anlama geldiğini inceledi.

Jackdaw nedir?

Jackdaw, Aberdeen'in 150 mil (241,4 km) doğusunda yer alan bir gaz sahası. Saha, enerji şirketleri Shell ve Equinor'un eşit ortaklığıyla kurulan Adura Energy'ye ait. İlk kez dört yıl önce onaylanan ancak hukuki gecikmeler nedeniyle bugüne kadar hayata geçirilemeyen sahanın sahipleri, yaklaşık 10 milyon metreküp çıkarılabilir gaz rezervi olduğunu tahmin ediyor.

Resmi tahminlere göre bu miktar, Jackdaw'ın 2026-2036 döneminde ülkenin öngörülen toplam gaz talebinin yaklaşık %1,6'sını karşılama potansiyeli taşıdığına işaret ediyor. İşletmeciler sahanın haftalar içinde Büyük Britanya gaz şebekesine bağlanabileceğini ve 11 yıl boyunca gaz üretebileceğini belirtiyor.

İngiltere'nin doğal gazının yaklaşık yarısı mevcut Kuzey Denizi sahalarından çıkarılıp boru hatlarıyla karaya taşınıyor. Geri kalanı ithal ediliyor; bunun büyük bölümü Norveç'in Kuzey Denizi sahalarından ayrı boru hatlarıyla geliyor. Ancak 20 yıl öncesine kıyasla ithalatta sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) payı arttı. LNG, doğal gazın sıvılaştırılıp gemiyle taşındıktan sonra tekrar gaz haline getirilerek kullanıldığı bir yöntem. İngiltere, giderek artan ölçüde ABD'den LNG ithal ediyor; 2025'te bu ülke tüm doğal gaz ithalatının dörtte birini oluşturdu.

Faturalar ve enerji güvenliği

Enerji Bakanı Miatta Fahnbulleh, Jackdaw'dan çıkacak gazın "bu kış enerji faturalarını düşürmeyeceğini" söyledi. Enerji analistlerinin çoğu da ek gaz üretiminin hane halkı faturaları üzerinde önemli ve doğrudan bir etkisi olmasını beklemiyor. Bunun nedeni doğal gaz piyasalarının işleyişi: Büyük Britanya, Avrupa gaz piyasalarıyla bütünleşik ve deniz altı boru hatlarıyla kıtaya bağlı. İngiliz hane ve işletmelerinin ödediği gaz fiyatları fiilen Avrupa düzeyinde belirleniyor ve Avrupa genelindeki müşterilerin ödemeye razı olduğu fiyata göre şekilleniyor.

Kıta genelinde enerji faturaları son yıllarda Ukrayna ve İran savaşlarının gaz ve petrol arzını etkilemesiyle önemli ölçüde arttı. Ancak Jackdaw'dan sisteme pompalanacak ek gaz nispeten küçük kalacak ve İngiliz firmaları ile hanelerinin ödediği Avrupa fiyatını büyük ölçüde değiştirmesi beklenmiyor. Dublin Üniversitesi'nde vergi profesörü Karl Matikonis, BBC Verify'a yaptığı açıklamada "Esasen daha fazla İngiliz enerjisi üretmek, daha ucuz İngiliz enerjisi anlamına gelmiyor" dedi. Matikonis, "Kuzey Denizi petrolü ve gazı, İngiliz tüketicilere indirimli olarak ayrılmak yerine piyasa fiyatlarından satılıyor" diye ekledi.

Öte yandan Jackdaw'dan ek gaz üretimi, sahibinin kârı üzerinden vergilendirileceği için hükümete daha fazla kurumlar vergisi geliri sağlayabilir. Hükümet, Jackdaw duyurusunun bir parçası olarak, Kuzey Denizi petrol ve gazından elde edilen vergi gelirlerini yeşil enerji projelerine yatıracak yeni bir enerji servet fonu kuracağını açıkladı. Hükümete göre bu fon, İngiltere'nin elektrik üretiminde gaza bağımlılığını azaltarak "uzun vadede faturaların kalıcı olarak düşmesine" yardımcı olacak. Muhafazakar Parti lideri Kemi Badenoch ise daha önce Jackdaw'dan elde edilecek vergi gelirinin, maliyetleri doğrudan hanelerin faturalarından düşerek enerji faturalarını "daha doğrudan" indirmek için kullanılabileceğini söylemişti. Ancak her iki öneri de Jackdaw sahibinin gelecekteki kârlarına bağlı ve bu kârlar kesin olarak öngörülemiyor.

Başbakan Andy Burnham, gaz sahasının açılmasının "yüzlerce işi koruyacağını" söyledi ve karar sendikalar tarafından memnuniyetle karşılandı. Jackdaw'ın sahibi de sahanın yakındaki üretim merkezlerindeki roller dahil yaklaşık 500 işi destekleyeceğini, ancak Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw gaz çıkarma platformunda yalnızca 27 doğrudan rol olacağını tahmin ediyor.

Jackdaw'ın savunucuları, sahanın ulusal enerji güvenliğini iyileştireceğini öne sürüyor. Bazı uzmanlara göre, yabancı LNG sevkiyatlarının herhangi bir nedenle İngiltere'ye ulaşamaması durumunda, Jackdaw'dan çıkarılıp İngiltere'nin kontrolündeki bir boru hattıyla taşınacak ek Kuzey Denizi gazı değerli olabilir. Bu uzmanlar, ABD Başkanı Donald Trump'ın Avrupa ülkelerine ABD dizel ihracatını yasaklamayı düşündüğünü açıklamasının ardından ABD'nin enerji kaynağı olarak güvenilirliğinin sorgulandığını belirtiyor. Ancak diğerleri, İngiltere'nin saha faaliyete geçse bile doğal gaz ithalatına büyük ölçüde bağımlı kalacağı için Jackdaw'ın ulusal enerji güvenliğinde önemli bir fark yaratmayacağı görüşünde.

Jackdaw'ın çevresel etkisi de önemli bir tartışma konusu. Savunucular, İngiltere'nin kendi Kuzey Denizi sahasından üretimin, ABD LNG üretiminden kaynaklanan karbon emisyonlarından daha düşük olacağını savunuyor. Sektörü düzenleyen Kuzey Denizi Geçiş Otoritesi (NSTA), ABD LNG'sinin üretim, teslimat ve işlenmesinden kaynaklanan emisyonların Kuzey Denizi doğal gazı üretiminden yaklaşık üç kat daha yüksek olduğunu tahmin ediyor. Bunun nedeni, LNG'yi sıvılaştırma, taşıma ve varışta tekrar doğal gaza dönüştürme sürecinin, boru hattıyla karaya pompalamaya kıyasla çok daha fazla enerji gerektirmesi ve daha yüksek karbon emisyonu yaratması.

Ancak NSTA, İngiltere'nin halihazırda boru hattıyla büyük miktarlarda ithal ettiği Norveç Kuzey Denizi gazı üretiminin ortalama emisyon etkisinin, İngiltere'nin mevcut Kuzey Denizi gazı üretiminden önemli ölçüde düşük olduğunu tahmin ediyor. Bunun nedeni, İngiltere Kuzey Denizi gazının çoğunlukla daha küçük sahalardan ve Norveç'e göre daha eski altyapı ve teknolojiyle çıkarılması. Jackdaw'ın sahibi, üretiminin emisyon yoğunluğunun eski İngiltere Kuzey Denizi altyapısına göre daha düşük olacağını, ancak yine de Norveç sahalarından üretilen gazdan daha yüksek kalacağını tahmin ediyor.

Dolayısıyla Jackdaw kararının çevre üzerindeki etkisi kısmen İngiltere'nin gelecekteki gaz tüketim bileşimine ve gazın nereden geldiğine bağlı; bu da belirsizliğini koruyor. Jackdaw'dan ek gaz üretimi ABD LNG ithalatının yerini alırsa, İngiltere kaynaklı ulusal emisyonlar aksi duruma göre daha düşük olabilir. Ancak ek üretim Norveç'ten gaz ithalatının yerini alırsa, ulusal emisyonlar daha yüksek olabilir. Gazın yakılmasından kaynaklanan emisyonların, üretimden kaynaklanan emisyonlardan çok daha fazla olduğu da unutulmamalı.

Analistler, Jackdaw kararı dünya genelinde üretilen ve tüketilen toplam fosil yakıt miktarını artırırsa, İngiltere kaynaklı emisyonlar düşse bile küresel emisyonların aksi duruma göre artacağını savunuyor. Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü'nden Jonathan Stern, BBC Verify'a şunları söyledi: "Eğer önemli olan İngiltere kaynaklı emisyonlar değil de küresel emisyonlarsa, her yeni fosil yakıt geliştirmesi emisyonları artıracaktır; çünkü Jackdaw'ın yerini alabilecek Norveç ve ABD gazı muhtemelen zaten geliştirilecektir." Ancak Jackdaw'ın mevcut küresel fosil yakıt üretim ve tüketimine göre küçüklüğü dikkate alındığında, küresel emisyonlar üzerindeki doğrudan etkisi yine de nispeten küçük kalacak.