İzlanda'da AB referandumu: Balıkçılık kaderi belirleyecek

İzlanda'da yarın yapılacak referandum ile ülkenin Avrupa Birliği'ne (AB) katılım müzakerelerine yeniden başlayıp başlamayacağı oylanacak. Anketler, sonucun başa baş olduğunu gösteriyor. Sandıktan çıkacak sonuç, özellikle balıkçılık sektörünün ve ülkenin egemenliğinin geleceğini etkileyecek.

Yaklaşık 400 bin nüfuslu ada ülkesinde seçmenler, hükümetin 2024'teki erken seçim zaferinin ardından verdiği söz üzerine referanduma gidiyor. Başbakan Kristrún Frostadóttir liderliğindeki merkez solu koalisyon, AB üyeliğini destekliyor. Referandum, Rusya'nın Ukrayna savaşı, Arktik rekabeti ve ABD Başkanı Donald Trump'ın ticaret tarifeleri ile Grönland'a yönelik taleplerinin de etkisiyle erken bir tarihe çekildi.

Balıkçılık kilit rol oynuyor

AB üyeliğinin en büyük engeli, İzlanda ekonomisinin bel kemiğini oluşturan balıkçılık sektörü. Balık ve deniz ürünleri, İzlanda ihracatının yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. 'Hayır' kampanyasının önde gelen isimlerinden Visir balıkçılık şirketinin patronu Pétur Pálsson, AB üyeliğinin iş kaybına yol açacağını ve fabrikaların yurt dışına taşınacağını savunuyor: "AB'ye girersek, politikaları onlar belirleyecek."

Karşıt görüştekiler, AB'nin ortak balıkçılık politikasının İzlanda'nın karlı balıkçılık suları üzerindeki kontrolünü zayıflatmasından endişe ediyor. Muhalefet lideri ve 'Hayır' kampanyasının başı Guðrún Hafsteinsdóttir, İzlanda'nın sularının asla paylaşılmayacağını söylüyor.

Bifröst Üniversitesi'nden siyaset profesörü Eirikur Bergmann, "Balıkçılık İzlanda'nın kültüründen ve siyasi kimliğinden ayrılmaz; hiçbir politikacı bu tavizi veremez," diyor.

Evet kampanyası ekonomi ve güvenliği öne çıkarıyor

'Evet' cephesi ise AB üyeliğinin İzlanda'nın istikrarsız para birimini denetim altına alacağını ve yaşam maliyetini düşüreceğini savunuyor. Maliye Bakanı Daði Már Kristófersson, "AB'ye katılım ve euroya geçiş, İzlanda şirketleri ve halkı için önemli bir fayda sağlayacak," diye konuştu.

İzlanda, AB üyesi olmasa da Avrupa Ekonomik Alanı (EEA) ve Schengen bölgesinin parçası. Ülke, 2008'deki küresel mali krizin ardından 2010'da AB ile üyelik müzakerelerine başlamış ancak 2013'te süreci askıya almıştı.

Hükümet, balıkçılık ve tarımı koruyacak "özel bir düzenleme" için müzakerede esneklik bekliyor. Maliye Bakanı, Norveç'in 1994'teki gibi muafiyetler alabileceklerini düşündüklerini söylüyor. Ancak İzlanda Çiftçiler Birliği Başkanı Margrét Ágústa Sigurðardóttir, "Hiçbir üye ülkeye kalıcı muafiyet tanınmadı," diyerek şüpheyle yaklaşıyor.

İzlanda'nın güvenliği de referandumda belirleyici olabilir. NATO üyesi olan ülkenin kendi ordusu bulunmuyor ve güvenliği ittifaka ve ABD ile 1951 savunma anlaşmasına dayanıyor. Trump'ın Grönland'ı almak istemesi ve NATO'nun zayıflaması endişeleri artırırken, hükümet Mart ayında AB ile savunma ortaklığı imzaladı. Ancak jeopolitik meseleler, kampanyada beklenenden az konuşuluyor.