İzlanda, AB üyelik müzakerelerinin yeniden başlaması için oy kullanıyor

İzlanda'da halk, Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerinin yeniden başlatılıp başlatılmayacağını belirlemek için referandumda oy kullanıyor. Oylama, 13 yıl önce askıya alınan müzakerelerin kaderini belirleyecek. Son anketler, sonucun oldukça başa baş geçeceğini işaret ediyor: Hayır kampanyası yüzde 51,6 ile önde görünürken, daha önceki bir anket Evet kampanyasını önde göstermişti.

Başbakan Kristrún Frostadóttir'in merkez sol hükümeti, referandumu zaten planlamıştı ancak uluslararası alandaki çalkantılı gelişmeler nedeniyle bu tarihi öne çekti. Ancak tartışmalar, NATO üyesi İzlanda'nın güvenlik endişelerinden çok, hayati önem taşıyan balıkçılık sektörü ve egemenliği etrafında yoğunlaşıyor.

Oylama, Cumartesi günü 09:00-22:00 GMT saatleri arasında yapılacak ve sonucun Pazar günü erken saatlerde açıklanması bekleniyor. Nüfusu 400 binin altında olan İzlanda'da, seçmenlerin beşte birinden fazlası Cumartesi öncesinde erken oylamada oyunu kullandı.

Farklı senaryolar mümkün

Oy pusulasındaki soru şu: "İzlanda, Avrupa Birliği ile katılım müzakerelerine yeniden başlamalı mı?" İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı kapsamında AB'nin tek pazarına ve Schengen sınır serbestisi bölgesine zaten dahil. Ancak tam üyelik, ülkeyi gümrük birliğine ve nihayetinde Euro bölgesine dahil edecek. Evet oyu, üyelik için nihai bir karar anlamına gelmiyor; bir katılım anlaşmasına yönelik bir adımı desteklemek anlamına geliyor. Herhangi bir anlaşmanın ikinci bir referandumda, parlamentoda onaylanması ve anayasanın değiştirilmesi gerekecek. Ayrıca AB'nin 27 üye ülkesi de bunu onaylamalı.

Egemenlik ve balıkçılık kritik

Referandum öncesi tartışmalarda egemenlik konusu belirleyici oldu. İzlanda, 1944'te Danimarka'dan tam bağımsızlığını kazanmak için mücadele etmişti ve balıkçılık ile denizcilik endüstrileri ihracatın yaklaşık yüzde 40'ını oluşturuyor. Hayır kampanyası, AB'nin Ortak Balıkçılık Politikası altında İzlanda'nın değerli balıkçılık alanları üzerindeki kontrolünü kaybetmekten korkuyor ve sularını asla başkalarıyla paylaşmayacaklarını söylüyordu. Brüksel, İzlanda'ya kısmi muafiyet sağlanabileceğini belirtmiş olsa da bu konu anlaşmanın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.

İzlanda, 2008 mali krizinin ardından 2009'da AB ile katılım müzakerelerine başlamış ancak 2013'te bunları askıya almıştı. Ülke artık Avrupa'nın en müreffeh ülkelerinden biri. Ancak bu yıl yapılan bir anket, İzlanda'nın dünyanın en pahalı ülkelerinin önünde olduğunu gösteriyor. Faiz oranları yüzde 8 gibi yüksek bir seviyede ve enflasyon yüzde 5,6'ya yükseldi. Evet kampanyası, AB'nin ekonomik faydalarının bu oranları düşürmeye yardımcı olacağını savunuyor.

İzlanda, NATO'nun kurucu üyesi olmasına rağmen ordusu yok ve savunması için müttefiklerine güveniyor. 1951'den beri yürürlükte olan ikili ABD savunma anlaşması bulunuyor. Hayır kampanyası, güvenliğin NATO ve ABD'ye dayandığını ve AB üyeliğinin NATO'nun yerini tutamayacağını söylüyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Grönland'a olan ilgisi ve İzlanda'yı Grönland'la karıştırması da alarma neden oldu. Bu yıl AB ile İzlanda bir güvenlik ve savunma ortaklığı imzaladı.

Referandum öncesi düzenlenen televizyon münazarasında Evet kampanyası Başbakan Frostadóttir tarafından, Hayır kampanyası ise ana muhalefetteki Bağımsızlık Partisi başkanı Guðrún Hafsteinsdóttir tarafından yönetildi. Frostadóttir, İzlanda'nın AB ile zaten entegre olduğunu ve üyeliğin riskleri azaltacak en büyük adımlardan biri olacağını söylerken, Hafsteinsdóttir oylamanın balıkçılık, tarım ve doğal kaynaklar üzerindeki karar yetkilerinin Brüksel'e devredilip devredilmeyeceğiyle ilgili olduğunu vurguladı.