İskoçya'da genç futbolcu yetiştirme tartışması büyüyor

İskoçya'da genç futbolcuların üst düzey takımlara yükselmesi giderek zorlaşıyor. Eylül ayında 42 İskoç profesyonel futbol ligi (SPFL) kulübü St Andrews'te bir araya gelerek, elit seviyeye ulaşan genç İskoç oyuncu sayısının neden bu kadar az olduğunu tartıştı.

Kulüplere sunulan verilere göre, 21 yaş altı İskoç oyuncular bu sezon İskoçya Premier Ligi'nde oynanan toplam sürenin yalnızca yüzde 4,1'ini oluşturdu. Aynı büyüklükteki Danimarka Superliga'da bu oran yüzde 15,1. Bu sezon İskoçya Premier Ligi'nin ilk haftasında ilk 11'de başlayan oyuncuların yüzde 28'i İskoçya doğumluydu. Benzer büyüklükteki Norveç'te ise ilk hafta kadrolarında bu oran yüzde 72 oldu.

Norveç modeli: kotalar ve yıl boyu saha

Bu farkın bir nedeni Norveç'in katı kotaları. Norveç lig kurallarına göre bir kulübün geniş kadrosunda 16 ülkede yetişmiş oyuncu bulunması gerekiyor; maç kadrosunda en fazla dokuz yabancı oyuncu yer alabiliyor. Stavanger merkezli Viking FK'de düzenli olarak forma giyen 20 yaşındaki Nicklas Fuglestad, kotaların oyun açısından olumlu olduğunu söylüyor. Fuglestad, "Tanıdığım herkes Norveç futbol ligi işleyişinden çok memnun," diyor ve ekliyor: "Bu, genç bir oyuncunun akademiden A takıma geçişini biraz kolaylaştırıyor."

Viking, yaklaşık on yıl önce ikinci lige düştükten sonra odağını akademi yeteneklerine çevirdi. Geçen sezon şampiyon olan takım, bu yıl Şampiyonlar Ligi grup aşamasına kaldı. Son maçlardan birinde ilk 11'de sekiz Norveçli oyuncuyla başladı; bunların dördü kendi akademisinden yetişmişti. Akademiden gelen bir üç oyuncu daha sonradan oyuna girdi.

Norveç Futbol Federasyonu oyuncu gelişimi sorumlusu Håkon Grøttland, başarının sırrının yalnızca kotalar olmadığını söylüyor. Son 25 yılda iki büyük değişikliğin fark yarattığını belirtiyor: yapay sahaların yaygınlaşması ve antrenörlük ile yetenek geliştirmeye ayrılan kaynakların artması. Grøttland'a göre yapay sahalar futbolu bir yaz oyunundan yıl boyu oynanan bir spora dönüştürdü. Yalnızca 2016-2025 arasında 539 yapay saha yapıldı, 586 saha da yenilendi. Bu sahaların neredeyse tamamı ücretsiz ve resmi maçlar dışında halka açık.

Grøttland, 2010-2020 döneminde yetenek geliştirme için çok kaynak ayrıldığını ve ülke çapında bir yetenek sistemi kurulduğunu anlatıyor. Landslagskollen adı verilen Ulusal Takım Okulu (NTS), 2013'te, ülkenin EURO 2012'ye katılamamasının ardından kuruldu. Sistem bir akademi ya da merkezi okul değil; yerel kulüpleri, bölgeleri, üst düzey kulüpleri ve federasyonu birbirine bağlıyor. Norveç'in bu yılki Dünya Kupası'nda son 16 turunda Brezilya'yı 2-1 yendiği maçta oynayan 15 oyuncunun 11'i, 15 ya da 16 yaş altı dönemlerinden itibaren bu yapının parçasıydı.

İskoçya'nın kota önerisi ve bir sonraki adım

İskoçya Futbol Federasyonu (SFA), Eylül'deki toplantıda genç İskoç oyuncuların maç süresini artırmak için kotalar ve maddi teşvikler önerdi. Öneriler arasında İskoçya Kupası ve Premier Sports Cup maçlarında 21 yaş altı ve İskoçya'da oynama hakkına sahip iki oyuncunun ilk 11'de başlaması yer alıyor. Ligde ise dört SPFL kademesinde 21 yaş altı oyunculara maç başına ortalama 60 dakika (mevcut sürenin yüzde 6'sı) yer verilmesi isteniyor.

İskoçya Kupası kuralı için oylama ekimde yapılacaktı ancak gerçekleşmedi. Federasyon, bu oylamanın aralık ortasında yapılmasının beklendiğini açıkladı. Lig ve kupa önerileri için ikinci oylama bu ay SPFL'nin yıllık toplantısında yapılacak. Önerilerin kabulü için 12 üst düzey kulübün 11'inin onayı gerekiyor; bu oldukça yüksek bir eşik.

St Mirren teknik direktörü Craig McLeish, önerilerin yeterince ileri gitmediğini söylüyor. 36 yaşındaki McLeish, martta geçici olarak başladığı göreve yazın kalıcı olarak getirildi. Eylül ortasında BBC'ye konuştuğunda, kendi yetişmiş oyunculara altı kez ilk maç deneyimi yaşatmıştı. Yıllarca akademi futbolunda çalıştığını belirten McLeish, hazır olan gençlere fırsat vermemenin mümkün olmadığını savunuyor. Genç oyuncular oynatılmamasının bir gerekçesi de teknik direktörlerin iş güvencesi: birkaç yenilgi sonrası görevden alınma korkusu varken denenmemiş gençlere şans vermek istemiyorlar. McLeish ise, "Sonuçlara dayalı bir iş ve bundan şikayetçi değilim. Olumsuz sonuçtan korkmuyorum," diyor.

Son yıllarda Andrew Robertson, John McGinn ve Ryan Christie gibi önemli oyuncular kariyerlerine İskoçya Premier Ligi'nde başlayıp sonra yurt dışına transfer oldu. Ülke formasıyla on yıllar sonra Dünya Kupası'na dönmek İskoçya için önemli bir başarı sayılsa da, şimdi soru bir sonraki neslin nasıl yetiştirileceğinde.