Irak'ta bulunan Neandertal kemiklerinde mızrak yarası tespit edildi

Bilim insanları, Irak Kürdistanı'nda bir mağarada bulunan ve yaklaşık 75 bin yıl önce yaşamış bir Neandertal'in göğsüne sivri uçlu ahşap bir mızrak saplandığını düşünüyor. Araştırmacılar, kürek kemiğinde bulunan 15 milimetrelik deliğin, bu tür bir silahla gerçekleştirilen öldürücü şiddetin bilinen en eski kanıtı olabileceğini belirtiyor.

Yaranın açısı ve diğer bulgulara göre mızrak, kişinin göğsüne girip vücudu geçmiş, büyük olasılıkla bir akciğer ile ana kan damarlarına zarar verdikten sonra sol kürek kemiğinden çıkarak neredeyse kusursuz bir delik bırakmış. Araştırma, Neandertal toplumlarının sanılandan daha fazla şiddet yaşadığına dair artan kanıtlara bir yenisini ekliyor.

Neandertaller, yaklaşık 40 bin yıl önce soyu tükenen ayrı bir insan türüydü. Avrupa ile Batı ve Orta Asya'nın geniş bir bölümünde yaşamış, zaman zaman Homo sapiens ile aynı coğrafyayı paylaşmışlardı.

Yaralı Neandertal'in kalıntıları Irak Kürdistanı'ndaki bir mağarada bulundu. Sol kürek kemiğinin yanı sıra kişinin sağ eli, üç kaburgası ve bazı dişleri de ele geçirildi.

Cambridge Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden araştırmanın baş yazarı Dr. Emma Pomeroy, BBC News'a yaptığı açıklamada, kürek kemiğindeki deliğin ahşap mızrakla gerçekleşen "öldürücü kişiler arası şiddetin" bilinen ilk kanıtı olabileceğini söyledi. Pomeroy, "Ölümcül darbe kasıtlı bir kalp vuruşu olabilir" dedi.

Shanidar A kalıntıları

Arkeologlar kalıntılara, bulunduğu mağaranın adından yola çıkarak Shanidar A adını veriyor. Mağarada 1950'lerde yapılan kazılarda en az 10 Neandertal'e ait kalıntılar keşfedilmişti.

Pomeroy'a göre bu yara, tarih öncesi Orta Doğu'da sivriltilmiş ahşap mızrakların kullanıldığına dair ilk kanıt niteliği taşıyor. "Doğal olarak oluşabilecek bir kırık değil, çünkü fazlasıyla yuvarlak" diyen Pomeroy, "Yeniden yapılmış ahşap mızraklarla yapılan deneyler kemikte çok benzer yuvarlak delikler oluşturuyor" ifadelerini kullandı.

Ancak Pomeroy, bunun kesinlikle kişiler arası bir şiddet olayı olduğunun söylenemeyeceğini belirtiyor. Yara, bir av kazası sonucu oluşmuş olabileceği gibi dost ateşi olarak da değerlendirilebilir.

Araştırmaya dahil olmayan Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'nden Prof. Chris Stringer ise BBC News'a, bir rakibin saldırısının daha olası bir açıklama olduğunu söyledi. Stringer, "Araştırmacılar bunun bir av kazası mı yoksa kişiler arası şiddet mi olduğunu açık bırakıyor, ancak bana göre yaranın konumu ve boyutu düşünüldüğünde ikincisi daha olası görünüyor" dedi.

Bu keşif, aynı mağarada 1957'de yapılan daha eski bir bulguyu da hatırlatıyor. O kalıntılar, yaklaşık 50 bin yıl önce yaşamış daha yakın tarihli bir Neandertal'e aitti. Kaburgalarında kısmen iyileşmiş bir yara izi bulunuyordu ve arkeologlar bunun muhtemelen taş uçlu bir mızraktan kaynaklandığını düşünüyor.

Bu Neandertallerin av sırasında bir arkadaşları tarafından mı yaralandığı yoksa bir rakip tarafından mı öldürüldüğü kesin olarak bilinmiyor. Ancak bulgular, insanın insana şiddetinin sanılandan daha yaygın ve daha eskilere dayandığına dair küçük ama büyüyen bir kanıt grubuna ekleniyor.

Stringer, "Ne yazık ki artan kanıtları, kişiler arası şiddetin insanın tarih öncesi dönemlerine derinlemesine uzandığının bir göstergesi olarak görüyorum" dedi.

Kemik Çukuru bulguları

Bu kanıtların önemli bir parçası, 2022'de İspanya'nın kuzeyindeki "Kemik Çukuru" adlı arkeolojik alanda bulunan çok erken dönem Neandertal kafatasları üzerine yapılan bir araştırma. Araştırma, yaklaşık 430 bin yıl önce ölümcül şiddetin yaşandığını ortaya koyuyor.

Araştırmacılar 20 kişide 57 iyileşmiş kafa yarası tespit etti. Dokuz kişide potansiyel olarak ölümcül kafatası kırıkları vardı. Altı kişide başın arka sol tarafında benzer delici yaralar bulundu. Yaraların neredeyse aynı bölgede tekrarlanması nedeniyle araştırmacılar, kazara oluşan hasardan çok kasıtlı vuruşların olası olduğu sonucuna vardı. Bir kafatasında muhtemelen aynı cisimle açılmış iki yara vardı.

Kemik Çukuru bulguları bu topluluktaki herkesin sürekli şiddet uyguladığını göstermiyor, ancak yüz binlerce yıl önce bu insanlar arasında tekrarlanan öldürmelerin yaşandığına dair güçlü kanıtlar sunuyor.

Onlarca yıl boyunca birçok arkeolog, örgütlü savaşın başlangıcını çiftçilikle ilişkilendirdi; insanların kalıcı yerleşim yerlerinde yaşamaya başladığı ve toprak, hayvan ve yiyecek stokları için rekabet ettiği dönemle. Ancak daha eski avcı-toplayıcılardan ve daha da eski insan akrabalarından elde edilen kanıtlar, bireysel öldürmelerin çiftçilikten çok daha önceye dayandığını gösteriyor.

Güncel bilimsel tartışma, bu tür şiddetin ne kadar yaygın olduğu ve ara sıra yaşanan saldırıların ne zaman gruplar arası örgütlü çatışma ve savaşlara dönüştüğü üzerine yoğunlaşıyor. Araştırma, Scientific Reports dergisinde yayımlandı.