İngiltere'nin 'kayıp trilyon sterlinlik' petrol fonu nereye gitti?

İngiltere, Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw gaz sahasına verilen onayın açıklandığı Çarşamba günü, Hazine Bakanı John Healey tarafından duyurulan yeni bir Enerji Varlık Fonu (Energy Wealth Fund) kuracak. Fon, mevcut Ulusal Varlık Fonu'ndan (National Wealth Fund) aktarılacak 2 milyar sterlin ile başlatılacak.

Bu adım, ülkenin on yıllardır tartıştığı bir soruyu yeniden gündeme getirdi: Aynı Kuzey Denizi petrollerinden Norveç 2,4 trilyon dolarlık bir fon biriktirebilmişken, İngiltere'nin petrol gelirleri nereye gitti?

Hazine Bakanı, yaptığı açıklamada, "Bu gaz ve petrol gelirleri artık gelecek nesiller için yatırıma dönüştürülebilir. Eğer 1980'lerde Kuzey Denizi petrolü ilk keşfedildiğinde bunu yapsaydık, şimdi muhtemelen 1 trilyon sterlin değerinde bir İngiliz Varlık Fonu'na sahip olurduk" dedi.

Hazine yetkilileri ilk kez, bu potansiyel fonun değerini hesapladı. Ortaya çıkan 1 trilyon sterlinlik rakam, Hazine'nin iç modellemesine dayanıyor. Modelde, İngiltere'nin geçmişteki 200 milyar sterlinlik Kuzey Denizi gelirinin, hiç çekilmeden ve Norveç'inkine benzer bir getiri oranıyla yatırıldığı varsayılıyor.

Norveç modeli ile İngiltere planı arasındaki farklar

Norveç'in varlık fonu, ülkenin petrol sonrası ekonomisini desteklemek için kurulmuş ve yıllık olarak değerinin yüzde 3'ü hükümet bütçelerine aktarılıyor. Fon, yatırımlarını yurt dışında yapmak zorunda ve özellikle ABD'li büyük teknoloji şirketlerine yaptığı yatırımlarla büyük ölçüde büyümüş durumda.

İngiltere'nin yeni Enerji Varlık Fonu ise yurt içinde, yeşil enerjiye yatırım yapabilecek. Uzmanlar, bu yapıdaki fonun Norveç'inkine benzer bir performans göstermesinin zor olabileceğini belirtiyor.

Öte yandan, Kuzey Denizi üretimi yavaşladıkça İngiltere'nin enerji vergi gelirlerinin de azalması bekleniyor. Jackdaw ve mevcut sahaların genişletilmesi bu düşüş hızını bir miktar yavaşlatabilir. Norveç'in ise petrol şirketlerinin devlet kontrolünde olması, kârlarından da pay almasını sağlıyor.

Norveç, fonuna 30 yıl önce tam olarak 2 milyar Norveç kronu ile başlamıştı. Fonun bugünkü değeri, başlangıçtaki bu miktarın bin katından fazla.

Kimse İngiltere'nin yeni Enerji Varlık Fonu'nun 2 milyar sterlininin 2056 yılına kadar 2 trilyon sterline ulaşmasını beklemiyor. Ancak akıllarda kalan soru şu: Geçmişte benzer ileri görüşlü bir adım atılsaydı, bugün ne olurdu?