İngiltere'de yaşayan 103'lük şifre kırıcının savaş rolü ortaya çıktı

İngiltere'nin Derbyshire kentinde yaşayan 103 yaşındaki Fred Vanke, İkinci Dünya Savaşı sırasında Bletchley Park (Müttefiklerin şifre çözme merkezi) adına görev yapan Polonyalı şifre kırıcılardan biriydi. Yıllarca sır olarak saklanan bu görev, yapılan araştırmalar sonucunda Bletchley Park Onur Listesi'ne eklenen 27 Polonyalı şifre kırıcı ve sinyal istihbaratçısı arasında yer aldı.

Ferdynand Stanislaw Vanke, 1939'da Almanya'nın Polonya'yı işgali sırasında 16 yaşındaydı ve Krakow'dan kaçtı. Ailesiyle birlikte önce doğuya, ardından İngiliz kontrolündeki Filistin'e gitti. Burada Karpat Tüfek Tugayı'na katıldı. Daha sonra Tel Aviv'de subay eğitimi aldı ve Glasgow'a gönderilerek Cichociemni (Polonyalı özel kuvvetler birimi) bünyesine katıldı.

Bletchley Park'a katılımı

Fred Vanke, Bletchley Park'tan gelen bir yüzbaşının verdiği şifreleme bulmacasını çözünce yeteneği keşfedildi. Bu sayede Hemel Hempstead yakınlarındaki The Arches adlı Polonya sinyal istihbarat istasyonunda görevlendirildi. Burada Alman sinyallerini dinleyip şifre çözme ekibinde çalıştı. Savaş sırasında Polonyalıların bu katkısı büyük gizlilik içinde yürütülüyordu.

Vanke, "Bana 'çok az kişide bulunan bir yeteneğin var' dediler" diyerek o günleri anlattı. Görev yaptığı dönemde Hemel Hempstead halkının kendilerine kötü davrandığını da sözlerine ekledi: "Üniformalarımızda Polonya yazdığı için tükürüyorlar ve 'neden Almanlarla savaşmaya gitmiyorsunuz' diyorlardı. Ne yaptığımızı söyleyemiyordum."

Onur listesine eklenen isimler

Araştırma kapsamında, savaş öncesi Alman Enigma şifresini ilk kez çözen üç Polonyalı matematikçiden Marian Rejewski ve Henryk Zygalski de onur listesine dahil edildi. 1939'da Varşova yakınlarındaki Pyry Konferansı'nda Polonyalı kriptologlar, İngiliz ve Fransız meslektaşlarıyla Enigma başarılarını paylaşmıştı. Bletchley Park Trust araştırma tarihçisi Dr David Kenyon, bu işbirliğinin İngiltere'nin Enigma'ya yönelik sonraki çalışmalarına temel oluşturduğunu belirtti.

Fred Vanke, savaş sonrası Nottingham'a yerleşerek bir fotoğrafçılık şirketi kurdu. Eşi Patricia ile burada tanıştı ve 1996'daki vefatına kadar evli kaldılar. Ancak Vanke, eşine dahi savaş sırasındaki görevini hiç anlatmadı. "Eşim öldüğünde bile ne yaptığımı bilmiyordu. Kimseye söylemedim" dedi.

Bletchley Park'ın gizliliği nedeniyle Polonyalıların katkısının tam olarak ortaya çıkarılması yıllar sürdü. Polonya'nın Londra Büyükelçiliği'nden Rafał Wiśniewski, bu çalışmanın Polonya ile İngiltere arasındaki işbirliğinin derinliğini gösterdiğini ifade etti.