İngiltere'de kameralara yakanlanan binlerce yasa dışı plaka

Güneydoğu İngiltere'de otoyollarda test edilen yeni bir kamera sistemi, otomobil ve diğer araçlarda binlerce yasa dışı plakayı tespit etti. BBC Panorama'nın haberine göre bu plakalar, otomatik plaka tanıma (ANPR) sistemleri tarafından okunmamak için özel olarak hazırlanıyor. ANPR sistemleri hız limitleri ve düşük emisyon bölgelerinin denetiminde ve suçluların takibinde kullanılıyor.

Eski bir hükümet danışmanına göre yasa dışı plakalar halkı riske atıyor ve temin edilmesi çok kolay. Panorama, yasa dışı plakaların karıştığı trafik kazalarında hayatını kaybedenlerin aileleriyle görüştü. Gizli çekimlerde ise plakaların hiçbir arka plan kontrolü yapılmadan ne kadar kolay ve ucuza satın alınabildiği ortaya çıktı.

Birleşik Krallık'ta araç tescilden sorumlu bakan, yasa dışı plaka sorununun ne kadar yaygın olduğunu anlamak ve çözüm yollarını belirlemek için ulusal bir plan başlatıldığını açıkladı.

14 bin noktada günde 100 milyon plaka taranıyor

Birleşik Krallık, dünyanın en büyük ANPR kamera ağlarından birine sahip. Ülke genelinde 14 bin noktada günde 100 milyon plaka kaydediliyor. Ancak birçok uzman, sistemin bazı sürücülerin tanınmaktan kaçmak için kullandığı yöntemlere yetişemediğini düşünüyor.

Bu yöntemlerin başında başka bir aracın plakasını kopyalayan sahte plakalar ve sözde "hayalet plakalar" geliyor. Hayalet plakalarda özel bir plastik kullanılarak plakanın tamamı ya da bir bölümü çoğu otoyol kamerası tarafından okunamaz hale getiriliyor. Hayalet plakalar çıplak gözle normal plakadan ayırt edilemiyor. Kopya plakalarda ise aynı harf ve rakamlara sahip en az iki araç yollarda oluyor ve bunlardan yalnızca biri yasal.

ANPR teknolojisinin ana sağlayıcılarından MAV Systems, hayalet plakaları tanıyıp okuyabilen yeni bir kamera test ediyor. Londra'nın hemen dışında, Dartford Crossing yakınındaki bir test noktasında aylar boyunca günde ortalama binden fazla hayalet plaka kaydedildi. Neredeyse iki yıldır çalışan iki noktadan M25 yakınındakinde tespitler günde binden yaklaşık iki bine yükseldi. Folkestone'daki Eurotunnel yakınındaki diğer noktada ise sistem günde 400'den fazla plakayı işaretliyor.

Aileler: hayalet plakalar ölümcül riskleri cesaretlendiriyor

Sharon Gannon'un oğlu Jason Wallis, 2023'te Buckinghamshire'da plakası gizlenmiş araçların karıştığı bir kazada hayatını kaybetti. Wallis ve kayınbiraderi Lewis Baker, yüksek hızda motosiklet sürerken bir otomobile çarptı. Otomobil sürücüsü yaralanmadı. Baker kazadan sağ kurtuldu ve tehlikeli araç kullanmaktan 15 ay hapis cezası aldı. Mahkemede plakasını gizlemek için bir cihaz kullandığını kabul etti ve Wallis ile 100'den fazla kez yüksek hızda sürdüklerini söyledi.

2025'teki başka bir olayda 81 yaşındaki Graham Slinn, yaya geçidinde kopya plakalı bir otomobilin yüksek hızda çarpması sonucu hayatını kaybetti. Ehliyetsiz ve sigortasız araç kullanan 20 yaşındaki sürücü Cain Byrne, çarpmadan dakikalar önce nitröz oksit solumuştu. Polis saatlerce CCTV görüntüsünü inceledikten sonra sürücüyü tespit etti. Bir kamera, yasa dışı plakaları aracına taktığı anı bile kaydetti. Byrne, tehlikeli araç kullanarak ölüme neden olmak, ehliyetsiz araç kullanmak ve sigortasız araç kullanmak suçlarından 11 yıl altı ay hapis cezasına çarptırıldı.

Mağdurun kızı Nicola Timmis, kopya plakaları sürücülerin daha büyük riskler almasına yol açan bir "giriş kapısı" olarak nitelendiriyor ve bunun mağdursuz bir suç olmadığını söylüyor.

Terörle mücadelede üst düzey görev yapmış ve hükümete gözetleme kameraları konusunda danışmanlık veren Tony Porter, kopya ve hayalet plakaların polisin organize suçluları takip etme kabiliyetini zayıflattığını belirtiyor. Pasaportlarda filigran ve elektronik çip gibi güvenlik unsurları bulunduğunu hatırlatan Porter, "10 sterlinlik, hiçbir güvenlik mekanizması olmayan bir plakaya tahammül ediyoruz" diyor.

Birleşik Krallık'ta plaka tedarik etmek üzere Araç ve Sürücü Ruhsatlandırma Kurumu'na (DVLA) kayıtlı 34 binden fazla işletme var. Hâlihazırda hızlı bir form doldurup tek seferlik ücret ödeyen herkes kayıtlı plaka tedarikçisi olabiliyor.

Panorama, Essex'te bir pazarda kurallara aykırı plaka satın almanın ne kadar kolay olduğunu gizli kamerayla görüntüledi. Başvurulan üç işletmeden ikisi, Londra'nın Ultra Düşük Emisyon Bölgesi (Ulez) kameralarından kaçınmaya yardımcı olacağını söyledikleri hayalet plakalar sundu. Bunlardan biri, yasalarca zorunlu olan kimlik ya da plakayı kullanma izni kanıtı istemeden plaka satın alınmasına izin verdi. 40 sterlin nakit teslim edildi ve sekiz dakika sonra yeni plaka hazırdı. Hayalet plaka satın almak tek başına yasa dışı değil; ancak araca takıp yollarda kullanmak suç.

Panorama'nın Bilgi Edinme Başvurusu, 2020'den bu yana yalnızca iki plaka tedarikçisinin yargılandığını ve DVLA kaydından zorla çıkarıldığını ortaya koydu. Ülkedeki binlerce kayıtlı tedarikçiyi denetlemek ve teftiş etmekle yalnızca altı DVLA görevlisi görevli. DVLA, kaydı temizlediklerini, uyum ve denetimi güçlendirdiklerini, polis ve Ticaret Standartları ile yakın çalışmayı sürdürdüklerini bildirdi.

DVLA ve polisin Birmingham ile West Bromwich sınırındaki yol kenarı denetiminde, kızılötesi gözlükle incelenen bir minibüsün hayalet plaka taşıdığı görüldü. Sürücüye 100 sterlin ceza kesildi; sürücü plakanın yasa dışı olduğunu bilmediğini söyledi. Ekipler daha sonra plaka tedarikçisini ziyaret etti. Gözlükle tedarikçinin stoğunu inceleyen Panorama, duvarda yasal plakaların yanında iki hayalet plaka tespit etti. Polis, tedarikçinin hayalet harf ve rakamları ayrı bir rafta tuttuğunu ve bunun "bir düzeyde kasıt" göstergesi olabileceğini belirtti. İşletme, kullandığı harfleri kendisinin üretmediğini söyledi; uyarı mektubu aldı, ancak yargılama hâlâ değerlendiriliyor.

Birleşik Krallık'ın ANPR konusundaki polis sorumlusu Emniyet Müdürü Tim Forber, plaka düzenlemesi ve lisanslamanın sıkılaştırılmasını istediklerini söylüyor. "Kopya plakalı birinin ciddi ve organize suça karıştığı bir örneği görmediğimiz hafta neredeyse yok" diyor.

Araç tescilden sorumlu Bakan Justin Madders, çözülmesi gereken bir sorun olduğunu ve daha güçlü bir sisteme ihtiyaç duyulabileceğini belirtiyor. Hükümetin bunu kabul ettiğini ve yasa dışı plakalarla mücadele için ulusal bir merkez kurduğunu açıklıyor. Merkez, polis güçlerini bir araya getirerek istihbarat paylaşımını sağlayacak; yol güvenliğini artırmak, organize suçla ve cezalardan kaçmaya çalışan sürücülerle mücadele etmek için yeni teknolojiler denenecek. Madders, "Bu aşamada hiçbir seçeneği peşinen dışlayamayız" diyor.