İngiltere'de gençlerin ev sahibi olma oranı düşüyor

Birleşik Krallık'ta eğitimi bitirmek, iş bulmak, ev satın almak ve belki bir aile kurmak... Önceki nesillerin izlediği bu yol, bugün birçokları için ulaşılması zor bir hayal gibi görünüyor. Ancak en azından ev sahibi olma konusunda bazı şeyler yavaş yavaş düzeliyor olabilir.

Ev fiyatları gelirlerin çok üzerinde arttı

Bugünün potansiyel ilk kez ev alacakları kendilerini haksızlığa uğramış hissedebilir; çünkü durumları son nesillere göre hâlâ daha kötü. BBC'nin analizine göre, Birleşik Krallık'ta 1990'ların ortasında doğan birinin kendi evine sahip olma ihtimali yaklaşık yüzde 25. Oysa 1990'larda yirmili yaşlarında olanların ev sahibi olma olasılığı neredeyse iki katıydı; ondan önceki nesil ise daha da şanslıydı.

Bu uzun vadeli değişimin arkasında birçok neden var. Bunlardan biri, onlarca yıldır ev fiyatlarının gelirlerden daha hızlı artması. Konut ekonomisti Paul Cheshire'ın verdiği örnek oldukça çarpıcı: Son 71 yılda yumurta fiyatlarındaki artış ile ev fiyatlarındaki artış kıyaslandığında fark açıkça görülüyor.

Mortgage piyasasındaki değişiklikler de etkili oldu; ancak temel sorun yeterince konut inşa edilmemesi. Hükümet daha önce sadece İngiltere'nin nüfus değişimi ve daha küçük hanelerde yaşama tercihi nedeniyle yılda 300 bin ek konuta ihtiyaç duyduğunu tahmin etmişti. Ancak geçen yıl sadece 208 bin konut eklendi. Son otuz yıldır hiçbir yıl 300 bine yakın yeni konut inşa edilmedi.

İnşaat maliyetleri ve planlama engelleri

Bunun birçok nedeni var; enflasyon en önemlilerinden biri. Arsa fiyatlarından işçi ücretlerine ve tuğlaya kadar her şeyin maliyeti arttı. Analizler, kereste, çelik, alçıpan, beton ve yalıtım gibi hammaddelerin maliyetinin 1990'lardan Covid-19 salgınına kadar genel enflasyonla paralel arttığını, salgın sırasında ise tedarikte yaşanan zorluklarla birlikte hızla yükseldiğini gösteriyor.

Ukrayna savaşı bu durumu daha da kötüleştirdi; enerji maliyetleri tek yılda yüzde 15 arttı. Bu durum hem bu malzemelerin üretimini hem de inşaat sektörünün enerji kullanımını etkiledi. Salgından önce bile inşaat firmalarının beşte birinden fazlası vasıflı personel sıkıntısı çekiyordu; Brexit bu sorunu daha da derinleştirdi.

Bir fikir vermesi açısından: 2015'te inşa etmesi 150 bin sterline mal olan bir ev bugün 230 bin sterline mal olabiliyor. Analistler, bu maliyetlerin önümüzdeki beş yılda yüzde 15 daha artabileceğini söylüyor. Ayrıca, çevreyi koruyan ve güvenlik standartlarını yükselten ancak maliyeti artıran katı planlama düzenlemeleri de bulunuyor.

Artan ve giderek öngörülemez hale gelen inşaat maliyetleri ve belirsiz talep, bazı konut geliştiricilerini caydırıyor.

Gençler için hâlâ zor ama umut verici işaretler var

Ev fiyatları arttıkça, ev satın almak için gereken depozito on binlerce sterline ulaştı. Yüzde 10'luk bir depozito için gereken miktar ülke genelinde büyük farklılıklar gösteriyor. Kira öderken birikim yapmak özellikle zor; özel kiralar genellikle potansiyel alıcıların gelirinin üçte birini götürüyor. Bu yüzden gençlerin önemli bir kısmı daha düşük barınma maliyeti ödemek ve daha fazla birikim yapmak için ailelerinin yanında yaşamayı tercih ediyor.

Yine de son yıllarda bazı olumlu gelişmeler var. Ev fiyatları genellikle ücretlerden daha yavaş arttı, bu da birikim yapmayı kolaylaştırıyor. Bazı borç verenler daha düşük depozito kabul ediyor, daha uzun geri ödeme süreleriyle daha büyük krediler vermeye daha istekli. Ev fiyatlarındaki yavaşlama ve birkaç yıl öncesine göre daha düşük faiz oranları, mortgage ödemelerinin ücretlere oranını uzun vadeli ortalamaya yaklaştırıyor.

Ancak önceki nesiller gibi kolayca ev sahibi olabilmek için daha fazla konut inşa edilmesi şart. Başbakan Keir Starmer hükümeti, planlama süreçlerini hızlandırmak için planlar açıkladı. Reformlar, yeşil kuşakta daha fazla konut inşa edilmesine de izin verecek; ancak bu herkesin desteklediği bir şey değil. Uzmanlara göre, işleri gerçekten hareket ettirmek için inşaatçıların daha güvenle inşaata başlaması teşvik edilmeli. Ve hükümet hangi yaklaşımı seçerse seçsin, sonuçların görülmesi yıllar alacak.