İngiltere'de enflasyon ve borçlanma son bir yılın zirvesinde

İngiltere'de enflasyon ve devlet borçlanması Çarşamba günü son bir yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Bu gelişme, Maliye Bakanı (Chancellor) John Healey'nin bir hafta sonra açıklayacağı ilk bütçe öncesinde baskıyı artırıyor.

İngiltere İstatistik Kurumu'nun (ONS) verilerine göre tüketici fiyatlarındaki yıllık artış eylül ayında yüzde 3,5 oldu. Enflasyon ağustosta yüzde 3,1 düzeyindeydi. Bu, Ekim 2025'ten bu yana görülen en yüksek enflasyon oranı.

Fiyat artışındaki hızlanmada benzin ve motorin fiyatlarındaki keskin yükseliş etkili oldu. ONS'ye göre benzinin ortalama litre fiyatı ağustostan eylüle 8,2 peni artarak 169,5 peniye, motorin ise 192,5 peniye çıktı. Motorlu taşıt yakıtlarının fiyatları genel olarak bu dönemde yüzde 29,8 arttı. Benzin fiyatı böylece Ağustos 2022'den bu yana en yüksek seviyesini gördü.

Yakıt fiyatları ve Orta Doğu kaynaklı arz sorunları

ONS Baş Ekonomisti Grant Fitzner, artışta yakıt fiyatlarının yanı sıra uçak biletleri, bilgisayar oyunları ve canlı etkinlik fiyatlarının da etkili olduğunu söyledi. Fitzner, eylüldeki belirgin artışın enflasyonu yaklaşık bir yılın en yüksek oranına taşıdığını belirtti.

Petrol fiyatlarındaki baskının arkasında küresel arz sorunları var. Habere göre İran'ın ABD ve İsrail saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması, ham petrol için önemli bir küresel tedarik hattını ciddi biçimde kesintiye uğrattı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından iki ülkenin altyapılarına yönelik karşılıklı saldırıları da dünya genelinde rafineri kapasitesini olumsuz etkiledi.

Eylül ayı enflasyonu, Nisan 2026'da yapılacak sosyal yardım artışlarını da belirleyeceği için ayrıca önem taşıyor. Üçlü kilit (triple lock) düzenlemesi gereği devlet emekli maaşının yüzde 3,9 oranında artması bekleniyor. Bu oran, Mayıs-temmuz arası ortalama ücret artışlarına denk geliyor. Yasa gereği kişisel bağımsızlık ödemesi (PIP) ve bakıcı ödeneği gibi diğer yardımlar da eylül ayı Tüketici Fiyat Endeksi (CPI) oranına göre artırılmak zorunda.

Borçlanma tahminlerin 6 milyar sterlin üzerinde

Aynı ONS verilerine göre devlet eylülde 24,5 milyar sterlin borçlandı. Bu tutar bir yıl öncesine göre 1,8 milyar sterlin daha yüksek. Yüksek enflasyon, borç faizi maliyetlerini de artırdı. Aşım nedeniyle hükümet, mali yılın başından bu yana resmi tahminlerin 6 milyar sterlin üzerinde borçlanmış durumda. Kamu harcamalarını değerlendiren Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR) bu yıl için daha düşük bir borçlanma öngörmüştü.

Toplam borç ilk kez 3 trilyon sterlini aşsa da borcun ekonomik üretime oranı geriledi. Hükümet, mali kurallarına uyup uymadığını bu oran üzerinden değerlendiriyor.

Healey, 28 Ekim'de açıklayacağı bütçede ana üç vergiyi (gelir vergisi, Ulusal Sigorta ve KDV) artırmama taahhüdüne ve partinin mali kurallarına bağlı kalacağını söyledi. Bakan, Orta Doğu ve Avrupa'daki çatışmalardan kaynaklanan fiyat artışlarının yalnızca İngiltere'yi değil dünya genelindeki ülkeleri etkilediğini belirtti. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) geçen hafta hükümetin mali disiplinini övdüğünü ve Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw sahasından daha fazla gaz çıkarılmasına onay verildiğini de ekledi.

Muhalefetteki Muhafazakarlar ise yükselen enflasyon ve borçlanmanın İşçi Partisi'nin ekonomiyi kontrolünü kaybettiğini gösterdiğini savundu. Gölge Maliye Bakanı Andrew Griffith, Healey'den bütçede açığı azaltmasını istedi. Capital Economics'ten Ruth Gregory, borçlanma verilerinin bütçe öncesinde olumsuz bir tablo çizdiğini ve bakanın ihtiyatlı bir bütçe açıklamasının beklendiğini değerlendirdi.