İngiltere'de enflasyon akaryakıtla yüzde 3,5'e çıktı

İngiltere'de yıllık enflasyon eylül ayında yüzde 3,5'e yükseldi. Böylece enflasyon son bir yılın en yüksek düzeyine çıktı. Artışta benzin ve motorin fiyatlarındaki sert yükseliş etkili oldu.

Aynı gün açıklanan verilere göre hükümet borçlanması da eylülde 24,5 milyar sterline yaklaştı. Bu, geçen yılın aynı dönemine göre 1,8 milyar sterlin daha fazla. Böylece mali yılın başından bu yana borçlanma, resmi tahminlerin 6 milyar sterlin üzerinde seyrediyor.

Ulusal İstatistik Ofisi'ne (ONS) göre enflasyon ağustosta yüzde 3,1'di. Eylülde yüzde 3,5'e çıkan oran, Ekim 2025'ten bu yana görülen en yüksek seviye oldu.

Akaryakıt fiyatları ve küresel arz sıkışıklığı

ONS verilerine göre benzin fiyatı ağustostan eylüle litre başına 8,2 peni artarak 169,5 peniye çıktı. Motorin de litre başına 192,5 peniye yükseldi. Motor yakıtları fiyatları genel olarak bu dönemde yüzde 29,8 arttı. Benzin fiyatları böylece Ağustos 2022'den bu yana en yüksek düzeyine ulaştı.

Artan akaryakıt maliyetlerinin arkasında küresel petrol arzındaki sıkışma var. ABD ve İsrail'in saldırılarının ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatması, ham petrol için önemli bir küresel tedarik hattını ciddi biçimde aksattı. Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından iki ülkenin altyapı tesislerine yönelik karşılıklı saldırıları da dünya genelinde rafineri kapasitesini olumsuz etkiledi.

ONS baş ekonomisti Grant Fitzner, eylüldeki belirgin artışın enflasyonu yaklaşık bir yılın en yüksek oranına taşıdığını söyledi. Fitzner'a göre artışta akaryakıtın yanı sıra uçak biletleri, bilgisayar oyunları ve canlı etkinlik fiyatları da etkili oldu.

Bütçe öncesi siyasi tablo

Eylül enflasyonu gelecek nisanda sosyal yardımların nasıl artırılacağını da belirleyecek. Üçlü kilit (triple lock) kuralı gereği devlet emekli aylığının yüzde 3,9 oranında artması bekleniyor; bu oran Mayıs-Temmuz arası ortalama ücret artışına denk geliyor. Yasa gereği kişisel bağımsızlık ödemesi (PIP) ve bakıcı yardımı gibi diğer sosyal yardımlar da nisanda eylül TÜFE oranında artırılacak.

Maliye Bakanı John Healey, bütçesini 28 Ekim'de sunacak. Healey, konuyla ilgili açıklamasında Orta Doğu ve Avrupa'daki çatışmalardan kaynaklanan fiyat artışlarının İngiltere'yi ve dünya genelindeki ülkeleri etkilediğini söyledi. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) geçen hafta İngiliz hükümetinin mali disiplinini övdüğünü belirten Healey, hükümetin Kuzey Denizi'ndeki Jackdaw sahasından daha fazla gaz çıkarılmasına da onay verdiğini hatırlattı.

Healey, 28 Ekim bütçesinin hükümetin kendi koyduğu mali kurallara bağlı kalarak ve "her posta kodunda büyüme" sağlayarak bu ivmeyi sürdüreceğini ifade etti. Bakan, işletmelere ve ailelere "biraz nefes aldıracaklarını" da ekledi.

Ana muhalefetteki Muhafazakarlar ise artan enflasyon ve borçlanmanın İşçi Partisi'nin "ekonominin kontrolünü kaybettiğini" gösterdiğini savundu. Gölge Maliye Bakanı Andrew Griffith, Healey'den bütçesinde açığı kapatmasını, ailelerin yaşam maliyetini artıran bürokrasi ve net sıfır maliyetlerini azaltmasını istedi. Griffith, Muhafazakarların vergileri, sosyal yardım maliyetlerini ve "israf" harcamaları kısacağını söyledi.

Danışmanlık şirketi Capital Economics'in Birleşik Krallık başekonomisti Ruth Gregory, borçlanma verilerinin Healey'nin bütçesi öncesinde "kasvetli bir tablo" çizdiğini değerlendirdi. Gregory, eylülde borçlanmanın analist beklentilerinin ve Bütçe Sorumluluğu Ofisi'nin (OBR) tahminlerinin üzerinde gerçekleştiğini belirtti.

Toplam borç ilk kez 3 trilyon sterlini aşsa da borcun İngiltere'nin ekonomik üretimine oranı geriledi. Hükümet bu oranı mali kurallara uyumun ölçütü olarak kullanıyor. OBR, hükümetin harcama planlarını değerlendiren bağımsız kurum olarak görev yapıyor.