İngiltere'de bütçede neler olabilir: Vergi ve harcama planları

Şansölye (Maliye Bakanı) John Healey, 28 Ekim'de ilk bütçesini açıklayarak İşçi Partisi'nin vergi ve harcama planlarını duyuracak. Healey, hükümetin borçlanma maliyetlerinin "tarihi zirvelerde" olduğunu kabul etmesinin ardından vergi artışı seçeneğini dışlamadı.

Ancak hükümetin vergi konusundaki manevra alanı sınırlı. 2024 genel seçimleri öncesinde İşçi Partisi, devletin üç büyük gelir kaleminde artış yapmayacağı sözünü vermişti: gelir vergisi, Ulusal Sigorta (National Insurance - çalışanlar ve işverenlerden alınan sosyal güvenlik katkısı) ve KDV.

Healey, Avam Kamarası'nda milletvekillerine sunacağı bütçe konuşmasında hükümetin vergileri nasıl artırmayı ya da düşürmeyi planladığını açıklayacak.

Bütçe süreci ve ekonomik tablo

Bütçeyle birlikte Hazine (Treasury), alınacak önlemlerin ayrıntılarını ve maliyetlerini yayımlayacak. Hükümet harcamalarını denetleyen bağımsız Bütçe Sorumluluğu Ofisi (OBR) de Birleşik Krallık ekonomisinin durumuna ilişkin bir değerlendirme ve geleceğe dair tahminlerini açıklayacak.

Healey ve Başbakan Andy Burnham, bir yandan hanelere daha fazla destek sunmaya, diğer yandan savunma harcamaları taahhütlerini karşılamaya çalışırken; aynı zamanda İşçi Partisi'nin vergi vaatlerine ve hükümetin kendi koyduğu mali kurallara bağlı kalmak zorunda.

Önceki şansölye Rachel Reeves'in belirlediği ve yeni yönetimin de uyacağını taahhüt ettiği iki temel kural bulunuyor:

• Bu parlamento döneminin sonuna kadar günlük kamu harcamalarını finanse etmek için borçlanmamak
• Bu parlamento döneminin sonuna kadar devlet borcunu milli gelire oranla düşürmek

OBR, mart ayında ilk kuralın 23,6 milyar sterlinlik bir tamponla karşılanacağını hesaplamıştı. Ancak bu tamponun küçüldüğü tahmin ediliyor. KPMG analistleri, tamponun bu yıl artan borçlanma maliyetleri nedeniyle 12 milyar sterline gerilemiş olabileceğini belirtiyor. Healey'nin daha küçük bir tamponu kabul ederek bütçede vergi artırma ihtiyacını azaltabileceği de konuşulan seçenekler arasında.

Konut desteği ve vergi düzenlemeleri

İngiltere'de ilk kez ev alacaklara yardım etmeyi amaçlayan "İlk Evim" (Your First Home) programına ilişkin ayrıntıların bütçede açıklanması bekleniyor. Program, yeni inşa edilmiş bir evi yüzde 2,5 peşinatla satın almayı mümkün kılacak. Alıcılara evin değerinin yüzde 20'sine denk gelen bir kredi sağlanacak.

Bir varlık değer kazandıktan sonra satıldığında elde edilen kâr üzerinden alınan Sermaye Kazancı Vergisi'nde (Capital Gains Tax) oranların yükseltilmesi ya da muafiyetlerin kaldırılması veya değiştirilmesi yoluyla düzenleme yapılabileceği konuşuluyor.

"Malikane Vergisi" olarak da bilinen Yüksek Değerli Belediye Vergisi Ek Ücreti, geçen yılın bütçesinde duyurulmuştu ve Nisan 2028'den itibaren İngiltere'de değeri 2 milyon sterlinin üzerindeki konutlara uygulanacak. Ancak haberlerde hükümetin bunu 1,5 milyon sterlinin üzerindeki konutları kapsayacak şekilde genişletmeyi düşündüğü öne sürüldü.

Bankalar yüksek kârlar açıklarken sendikalar sektöre yönelik vergilerin artırılması çağrısı yapıyor. Bankalar ise daha ağır vergilerin hükümetin büyüme hedefini zayıflatacağını ve ülkeyi daha az rekabetçi hale getireceğini savunuyor.

Ekonomi yılın ilk üç ayında yüzde 0,6 büyüdü; nisan-haziran döneminde ise büyüme yüzde 0,4'e yavaşladı. Ulusal İstatistik Ofisi (ONS), bu oranı "görece sağlam" olarak nitelendirdi ve Birleşik Krallık'ın diğer G7 ülkelerinden daha hızlı büyüdüğünü belirtti. En son veriler, temmuzda ekonominin yüzde 0,4 büyüdüğünü gösterdi; bu beklentilerin oldukça üzerinde bir artış.

Enflasyon, ağustos ayına kadar geçen yılda yüzde 3,1'e çıkarak son beş ayın en yüksek seviyesine ulaştı ve İngiltere Merkez Bankası'nın yüzde 2 hedefinin üzerinde seyretti. Merkez Bankası eylülde faiz oranını altıncı kez üst üste yüzde 3,75'te sabit tuttu, ancak yüksek enerji fiyatlarının sürmesi halinde faizlerin artabileceğini bildirdi.

Bütçe konuşması genellikle Birleşik Krallık saatiyle 12:30 civarında, Başbakanlık Soru-Cevap oturumunun ardından başlıyor ve yaklaşık bir saat sürüyor. Konuşma BBC iPlayer ve BBC News internet sitesinden canlı yayımlanacak. Muhalefet Lideri ve Muhafazakâr Parti milletvekili Kemi Badenoch, konuşmaya Avam Kamarası'nda yanıt verecek. Milletvekilleri önlemleri dört gün boyunca tartıştıktan sonra oylama yapacak. Onaylanması halinde vergi değişiklikleri derhal yürürlüğe girebilecek; ancak kalıcı hale gelmeleri için hükümetin bir finans yasa tasarısını geçirmesi gerekiyor.