İngiltere'de biyoteknoloji projelerine 30 milyon sterlin destek

İngiltere'nin kamu fonlarıyla çalışan araştırma kurumu Advanced Research and Invention Agency (Aria), iklim krizi ve hastalıklara karşı yabani türlerin uyum sağlama kapasitesini artırmayı hedefleyen 14 projeye ilk etapta 30 milyon sterlin hibe desteği sağlayacağını açıkladı. Toplam bütçesi 54 milyon sterlin olan "hızlandırılmış adaptasyon" programı, biyoteknolojinin yabani türlerin evrimini hızlandırmada nasıl kullanılabileceğini araştırmayı amaçlıyor.

Pazartesi günü duyurulan ekipler, önümüzdeki iki yıl içinde desteğin bir bölümünü alacak. Projeler arasında dişbudak ağaçları için aşı geliştirilmesi, semenderler için cilt tedavileri ve gen düzenlenmiş kırlangıç kuyruklu kelebekler yer alıyor. Program direktörü Yannick Wurm, ekiplerin İngiliz meşe ağacı ve önemli tozlaştırıcılardan kahverengi kuyruklu yaban arısı dahil olmak üzere yerli yabani türleri koruyacak araçlar geliştireceğini belirtti.

Londra'daki Queen Mary Üniversitesi'nde evrimsel genomik profesörü olan Wurm, dünyanın doğal ortamlarının iklim krizi ve insan baskısı nedeniyle çok hızlı değiştiğini, birçok türün artık yeterince hızlı uyum sağlayamadığını söyledi. Wurm, "Bu grup, biyoteknolojinin güçlerinden bazılarını yabani hayvan ve bitkilerin karşılaştığı zorlukların üstesinden gelmelerine sorumlu bir şekilde nasıl yardımcı olabileceğimizin ilk araştırması" dedi.

Projeler koruma alanlarına alternatif değil, tamamlayıcı

Projeler, koruma alanları gibi geleneksel doğa koruma önlemlerinin yanında çalışacak ve çevrecilere Wurm'un insanlar için mRNA aşılarına benzettiği yeni bir "hassas araçlar" seti sunacak.

Aria, eski Başbakan Boris Johnson'ın başdanışmanı Dominic Cummings'in fikri olarak kuruldu. Cummings, kurumun İngiltere'nin bilimsel süper güç konumunu yeniden tesis edebilecek "çılgın" fikirleri fonlayacağını söylemişti. Kamu tarafından finanse edilen kurum, tartışmalı jeomühendislik tekniklerine yönelik araştırmaları ve ABD'li teknoloji şirketleri ile risk sermayesi firmalarına milyonlarca sterlinlik hibe vermesi nedeniyle eleştirilere maruz kaldı. Aria'nın başkanı Matt Clifford, yapay zeka sohbet robotu Claude'un geliştiricisi Anthropic'te işe başlamasının ardından bu ay görevinden ayrılmak zorunda kaldı.

Pazartesi günü duyurulan ekiplerden biri, Exeter Üniversitesi araştırmacılarının liderliğinde, İngiltere'nin nesli tükenmekte olan türler kırmızı listesinde yer alan kırlangıç kuyruklu kelebeğin tarım ilaçlarına direncini artırmak için Crispr-Cas9 gen düzenlemesi kullanacak. Hertfordshire'daki 180 yıllık tarım araştırma kuruluşu Rothamsted Research tarafından geliştirilen bir başka proje ise meşe gibi uzun ömürlü ağaç türlerinin genlerini düzenleyerek on yıllar yerine aylar içinde üremelerini sağlayacak. Böylece ağaçlar kuraklık ve istilacı patojenlere karşı hızla uyum geliştirebilecek.

Semenderlerde mantar enfeksiyonuna karşı "kalkan"

Dünya genelinde çevreciler, koruma çalışmalarında giderek güçlenen biyoteknoloji ve gen düzenleme tekniklerinin kullanılmasını tartışıyor. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin (IUCN) geçen ekim ayındaki dünya koruma kongresinde 90'dan fazla sivil toplum kuruluşu, bu teknolojilerin doğal sistemleri geri dönüşü olmayan şekilde ve öngörülemeyen etkilerle değiştireceği endişesini dile getirdi.

Ancak önerilen yasak, 250 bilim insanının sentetik biyolojinin olası faydalarını vurgulayan açık mektubu sonrasında dar bir oyla reddedildi. IUCN bunun yerine sentetik biyolojiye ilişkin ilk küresel politikasını kabul etti. Programın etik ve sosyal sorumluluk danışma komitesi başkanı Marie-Claire Cordonier Segger, bu politikanın Aria'nın etik politikasının temellerinden biri olduğunu söyledi. Cordonier Segger, 2030'a kadar sürecek program boyunca deneysel çözümlerin hiçbirinin doğaya salınmayacağını, tüm hibe sahiplerinin güvenli laboratuvarlarda çalışacağını belirtti.

Amfibilerde popülasyon azalmasına yol açan cilt yiyen kitrid mantar enfeksiyonuna karşı Boston merkezli Cultivarium araştırma laboratuvarı, Imperial College ve Queen Mary Üniversitesi ile ortak bir proje önerdi. Proje, amfibilerin derisinde yaşayan bir bakteriyi, enfeksiyonu "bağlayıp durduran" proteinler üretecek şekilde genetik olarak mühendislikle değiştirmeyi hedefliyor.

Bir başka proje ise İngiltere'nin dişbudak ağaçlarının yarısını öldürmesi beklenen mantar hastalığı dişbudak gerilemesini önlemeyi amaçlıyor. Proje, ağaca mantarın enfeksiyon yeteneğini bozan RNA molekülleri enjekte edilmesini öngörüyor. Cardiff Üniversitesi'nden mikolog Sarah Christofides, bunu "ağaca aşı yapmak gibi" olarak tanımladı.

York Üniversitesi'ndeki Leverhulme Antroposen Biyoçeşitlilik Merkezi'nin kurucu direktörü Chris Thomas, bu çözümlerin etkisinin muhtemelen "mütevazı" olacağını ve değerlendirilmesinin zor olacağını belirtti. Thomas, bu müdahalelerin biyoçeşitlilik kaybını önlemede önemli bir rol oynayacağını düşünmenin "muhtemelen oldukça naif" olduğunu söyledi. Çözümlerin sahada kullanılabilmesi için yalnızca laboratuvarda etkili olduklarını kanıtlamaları değil, aynı zamanda genetiği değiştirilmiş organizmaların serbest bırakılmasını sıkı şekilde kontrol eden Çevre, Gıda ve Kırsal İşler Bakanlığı'ndan onay almaları gerekecek.

İlk iki yılda başarı gösteren projelere ek 24 milyon sterlin ayrılacak. Wurm, birkaç başarının "dünyayı değiştirebileceğini" umduğunu söyledi. Wurm'a göre en acil sorun, çevresel değişimin insan kaynaklı nedenlerini durdurmak ve geri çevirmek olsa da bu projeler müdahale edilemeyen alanlarda çözüm sunmayı amaçlıyor.