İngiltere'de ana caddeler boş dükkânlarla mücadele ediyor: Aberdeen örneği

İngiltere'de şehir merkezlerindeki ana caddeler (High Street), yıllardır artan boş dükkân sorunuyla boğuşuyor. Ülke genelinde her sekiz ticari mülkten biri boş durumda. Bu oran yıllardır değişmiyor. Gayrimenkul ve perakende analiz şirketi Green Street'in verilerine göre boşluk oranı ısrarla yüksek seyrediyor. İskoçya'nın Aberdeen kenti ise bu soruna karşı alışılmadık ve kapsamlı bir mücadele yürütüyor.

Aberdeen'de ana cadde Union Street'te 2023 yılında 198 dükkândan 57'si boştu. Bugün bu sayı 33'e düştü, 14 dükkânın da kiralama süreci devam ediyor. Ancak süreç kolay değil: Girişim başladığından bu yana 20 dükkân daha boşaldı. Kampanyayı yürüten Our Union Street koalisyonunun başkanı Bob Keiller, "Önemli olan, boşaltmadan daha hızlı dolduruyor olmamız" diyor.

Boş dükkânlarla mücadelede yeni yöntemler

Aberdeen Belediyesi (City Council), şehir merkezini yeniden cazibe merkezi haline getirmek için on milyonlarca sterlin harcıyor. Yeni bir kapalı yeme-içme pazarı ve sahil bölgesinin büyük ölçekli yeniden geliştirilmesi bu planın parçası. Belediye ayrıca yeni işletmelere dekorasyon için hibe ve iki yıllık emlak vergisi indirimi gibi teşvikler sunuyor.

Uzmanlar, boş dükkânların sadece piyasa güçleriyle doldurulamayacağını belirtiyor. Vacant Shops Academy'den Iain Nicholson, Birleşik Krallık genelinde incelediği 1.000'den fazla boş dükkânın yarısından fazlasının aktif olarak kiralanmaya çalışılmadığını söylüyor. Bazı belediyeler mülk sahiplerinin kim olduğunu bile bilmiyor.

İngiliz hükümeti, en az bir yıldır boş olan ticari mülklerin sahibinin isteği dışında bile açık artırmayla kiraya verilmesini sağlayan High Street Rental Auction uygulamasını teşvik ediyor. Nottinghamshire'daki Bassetlaw Belediyesi bu sistemi erken benimseyenlerden ve bölgede 30'dan fazla dükkânın kiralandığını veya teklif aldığını bildiriyor.

Şehir merkezleri ne için var?

Tartışmaların odağında artık daha temel bir soru var: Şehir merkezleri aslında ne için var? Perakende analiz firması Revo ve gayrimenkul danışmanlığı Lambert Smith Hampton'ın anketine göre şehir merkezi uzmanlarının üçte ikisi hâlâ yüzde 20 ilâ 40 arasında fazla perakende alanı olduğunu düşünüyor.

Aberdeen'de eski BHS mağazasının bulunduğu bina, yeni yeme-içme pazarına giriş alanına dönüştürülüyor. Union Street'in fiziksel görünümü de değişiyor; kaldırımların bir kısmı genişletiliyor. Ancak birçok Aberdonian bu çalışmalardan ve yeni trafik kısıtlamalarından şikâyetçi.

Uzmanlara göre şehir merkezlerinin hayatta kalması için daha fazla insanın buralarda yaşaması ve çalışması gerekiyor. Ofis alanları, yeni konutlar ve çevrimiçi yapılamayan hizmetler öne çıkıyor. Örneğin yaşlanan nüfus nedeniyle NHS sağlık merkezlerinin şehir merkezlerine taşınması bir fırsat olarak görülüyor.