İngiltere kölelik tazminatını Chogm gündemine almadı

İngiltere, kölelik tazminatı konusunun Antigua ve Barbuda'da başlayan İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) liderler zirvesinin resmi gündemine alınmaması için başlangıçta sert bir tutum sergiledi. Karayipli üst düzey bir siyasi isme göre İngiliz yetkililer, konu gündeme resmen girseydi İngiltere başbakanının toplantıya katılmayacağı uyarısında bile bulundu.

St Vincent ve Grenadinler eski başbakanı ve Repair Campaign adlı tazminat adaleti hareketinin önde gelen isimlerinden Ralph Gonsalves, İngiltere'nin yapılandırılmış diyaloğa girmeyi kabul etmesini olumlu karşıladığını söyledi. Ancak Gonsalves, İngiltere'nin bu noktaya "bağırıp çağırarak" geldiğini belirtti.

Pazar günü başlayan Chogm (İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları) zirvesinin resmi gündeminde kölelik tazminatı yer almıyor. Afrika, Asya, Karayipler, Amerika kıtası, Pasifik ve Avrupa'dan 56 ülkeyi kapsayan topluluğun açıklanan öncelikleri arasında ticaret, iklim dayanıklılığı ve finans, sürdürülebilir borç, demokrasi ve gençler için fırsatlara yatırım bulunuyor.

"Hindistan hakkında yanlış bilgi yaydılar" iddiası

Gonsalves, The Guardian'a yaptığı açıklamada bilgili çevrelerden edindiği izlenimi şöyle aktardı: "İngiltere bu konunun gündemde olmaması için şiddetle diretti. İngiliz yetkililer — bu noktada Kanadalı yetkililer de onlara katıldı — konu gündeme girerse İngiltere başbakanının gelmeyeceği ihtimalini bile ortaya attılar."

Gonsalves, yetkililerin Hindistan'ın konuyu gündemde istemediği yönünde asılsız bir söylenti de yaydığını savundu. Hindistan'ın 25 Mart 2026 tarihli Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararını güçlü biçimde desteklediğini belirten Gonsalves, "Hindistan hakkında bu yanlış bilgiyi yayıyorlardı" dedi.

Gonsalves'e göre Karayip ülkelerinin sürekli kampanyası ve bölgesel ve küresel tazminat hareketinin büyümesi, tazminat adaletini toplantının siyasi tartışmasının merkezine taşıdı. "Birleşmiş Milletler'de olanlar, Afrika'da ve Karayipler'de olanlar ve İngiltere'nin kendi içinde, İngiliz parlamentosunda, İşçi Partisi içinde, Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası'nda yürütülen çalışmalar sayesinde bu artık görmezden gelinebilecek bir konu değil" diye konuştu.

Gonsalves, konunun resmi gündeme alınmamasının riskini de şöyle açıkladı: "Şu anda gördüğümüz şey, resmi gündemde olsun ya da olmasın, Commonwealth'teki tartışmaların niteliğinde ve özellikle kapalı oturumlarda bu konunun gündeme geleceğini herkesin öngörebilmesidir."

Gonsalves, yapılandırılmış diyaloğun Chogm sırasında gerçekleşmesinin olası görünmediğini, ancak liderlerin özel oturumunda diyaloğun biçimi ve ayrıntılarının ele alınmasının beklendiğini söyledi.

İngiliz hükümetinden konuya ilişkin henüz bir açıklama gelmedi.

Karayip Topluluğu (Caricom) Tazminat Komisyonu Başkanı Prof. Sir Hilary Beckles, toplantıyı "tazminatların Chogm'u" olarak nitelendirdi ve tazminat adaletinin Karayipler için "bir numaralı madde" olduğunu söyledi.

İngiltere başbakanı tutum değiştirdi

Cuma günü İngiltere'nin tutumunda tarihi bir değişiklik yaşandı. İngiltere başbakanı, seleflerinin hiçbirinden daha ileri giderek yapılandırılmış diyaloğa ve özür olasılığını değerlendirmeye onay verdi. The Guardian için kaleme aldığı yazıda yaptığı duyuru Karayip hükümetleri ve kampanyacılar tarafından olumlu karşılandı; ancak bölge için tazminat biçimleri üzerinde anlaşmanın hâlâ öncelik olduğu belirtildi.

Guyana Devlet Başkanı Irfaan Ali, İngiltere başbakanının açıklamasını memnuniyetle karşıladı ve diyaloğun ayrıntılarını önümüzdeki 6-12 ayda belirleyecek bir Commonwealth alt komitesi kurulması çağrısı yaptı. Ali, görüşmelerin köleliğin onur kırıcılığına fiyat biçmeye çalışmanın ötesine geçerek bunun kalkınma sonuçlarına odaklanması gerektiğini söyledi.

Barbados Başbakanı Mia Mottley, İngiltere başbakanına "yeni bir yol açtığı" için teşekkür etti ancak taraflar arasındaki görüş ayrılıklarının sürdüğünü açıkça belirtti. Mottley, iki tarafın anlaşabileceği alanlar arasında özür, sağlık ve eğitime yatırım, sistemik yoksulluk ve eşitsizlikle mücadele ile daha adil borç koşullarını saydı.

Bahamalar Başbakanı Philip Davis ise görüşmelerin yalnızca "tarihsel anma" değil, "köleliğin süregelen sonuçları ile adalet, kabul ve anlamlı telafi" olduğunu söyledi.

Pazar günü, Antigua ve Barbuda'nın İngiliz sömürge yönetiminden bağımsızlığının 45. yıl dönümünde başlayan toplantıda Kral Charles'ın İngiltere başbakanını izleyerek tam bir özür dilemeyeceğine işaret etmesi, tazminat mücadelesinin henüz sona ermediğini gösteriyor. Kral Charles ve İngiltere başbakanı, Chogm etkinliklerine katılmak için Antigua'nın başkenti St John's'ta protestolarla karşılanacak.