İngiltere Katolik ve Yahudi başbakanlara yönelik kilise yasağını kaldırıyor

İngiltere hükümeti, Roma Katoliği veya Yahudi başbakanların Anglikan Kilisesi (Church of England) atamalarına katılmasını engelleyen eski yasaları sona erdirmek için parlamentoya bir yasa teklifi sundu. Teklif, Başbakan Andy Burnham döneminde parlamentoya iletilen ilk yasal düzenlemelerden biri oldu. Kendisi de Katolik olan Burnham, mevcut yasaları "kabul edilemez" olarak nitelendirdi.

Anglikan Kilisesi, piskopos ve başpiskopos atamalarında bir aday belirleyerek başbakana sunuyor. Başbakan da kimin atanacağı konusunda hükümdara tavsiyede bulunuyor. Bu süreçte başbakanın rolü son yıllarda büyük ölçüde biçimsel bir işlem haline gelmiş olsa da, Roma Katolikleri ile Yahudilerin bu sorumluluğu yerine getirmesini açıkça yasaklayan mevzuat halen yürürlükte.

Bu nedenle Burnham, bu ayın başlarında kilise atamalarına ilişkin krala tavsiyede bulunma görevini Lord Chancellor'a (Adalet Bakanı) devretti. Başbakan, "herhangi bir inanca mensup kişilerin makamımın tüm işlevlerini yerine getirmesine karşı yasal bir engel bulunmasının kabul edilemez" olduğunu söyledi.

Yasaların tarihsel arka planı

Söz konusu mevcut yasalar 1829 tarihli Roma Katolikleri Yardım Yasası (Roman Catholic Relief Act 1829) ve 1858 tarihli Yahudiler Yardım Yasası (Jews Relief Act 1858). Bu yasalar çıkarıldığında aslında Katoliklerin ve Yahudilerin kamusal yaşama katılımına yönelik bazı kısıtlamaları hafifletiyordu. Bu kapsamda, söz konusu grupların milletvekili olmasını fiilen yasaklayan düzenleme de gevşetilmişti.

Ancak yasa, bu inançlara mensup başbakanların kilise atama sürecinde "doğrudan veya dolaylı" olarak tavsiyede bulunmasını halen yasaklıyor. Örneğin Roma Katolikleri Yardım Yasası, bir Katoliğin hükümdara kilise ataması konusunda tavsiyede bulunmasının "ağır bir suç sayılacağını ve kişinin tacın altındaki sivil veya askeri hiçbir görevi sonsuza kadar üstlenemeyeceğini" belirtiyor. Yahudilere ilişkin yasada da benzer bir yaptırım öngörülüyor.

Piskopos ve başpiskopos atama sürecinde başbakanın rolü son yıllarda giderek azaldı. 2007'de dönemin Başbakanı Gordon Brown, kilisenin başbakana yalnızca tek bir aday sunmasını, başbakanın da bunu onay için hükümdara iletmesini kararlaştırmıştı.

Uygulamada ne değişecek?

Bazı başbakanlar ise sürece daha müdahaleci yaklaştı. Örneğin Margaret Thatcher, siyasi veya dini görüşleriyle uyuşmayan adaylara karşı çıkmasıyla biliniyor.

Yahudilerin ve Roma Katoliklerinin kilise atamalarında tavsiyede bulunmasını engelleyen bu eski yasalar teknik olarak İskoçya Kilisesi'ni de kapsıyor. Ancak uygulamada İskoçya Kilisesi'ndeki ihtiyar ve din görevlisi atamalarında artık dışarıdan bir müdahale bulunmuyor.

Salı günü sunulan yasa teklifi, başbakanlık görevinin bu yönünün artık herhangi bir dini inanca sahip kişiler tarafından yerine getirilebilmesini amaçlıyor. Değişikliğin yürürlüğe girmesi için teklifin önce Avam Kamarası, ardından Lordlar Kamarası tarafından onaylanması gerekiyor.