IFS: Net plan olmadan bütçe 'kurgu eseri' olur

İngiltere'nin önde gelen vergi ve harcama uzmanları, Maliye Bakanı John Healey'ye 28 Ekim'de açıklayacağı bütçenin, 35 milyar sterlinlik harcama baskısını karşılayacak net bir plan içermemesi halinde "kurgu eseri" haline geleceği uyarısını yaptı.

Orta Doğu'daki savaşın kamu maliyesini sarsmasıyla birlikte, Institute for Fiscal Studies (IFS - Mali Araştırmalar Enstitüsü), yüksek enflasyonun verdiği zarar nedeniyle bakanın ya mevcut harcama planlarına ek kaynak bulması ya da on yılın sonuna kadar derin reel kesintiler yapması gerekeceğini belirtti.

Tahvil piyasasındaki gergin ortamda düşünce kuruluşu, Healey'ye konuyu bütçede ele almamasının İşçi Partisi'nin gerçek dışı harcama planları yaptığı izlenimini bırakacağı uyarısında bulundu.

IFS'ten 'kurgu eseri' uyarısı

IFS Direktörü Helen Miller, "Teslim etmeye hiç niyeti olmadığı örtük kesintileri kalemle işaretlemek bütçeyi bir kurgu eseri yapar" dedi.

Bu yorum, 2024 genel seçimleri öncesinde dönemin Muhafazakâr maliye bakanı Jeremy Hunt'a yöneltilen eleştirileri hatırlatıyor. Hunt da gerçek dışı harcama planları hazırlamakla suçlanmıştı.

Enstitü, Healey'nin Avam Kamarası'ndaki konuşması öncesinde kamu maliyesini analiz eden etkili "yeşil bütçe" raporunu yayımlayarak, kararları gelecek yılın harcama incelemesine erteleyen bir bütçeden kaçınılması çağrısı yaptı.

Raporda, "John Healey kamu hizmetleri için içinde yaşamaya razı olmayacağı harcama aralıkları belirlerse, mali kuralları karşılama planı inandırıcı olmaz" ifadeleri yer aldı.

Geçen hafta İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey, mali politikanın "inandırıcı olması ve finans piyasaları tarafından öyle görülmesi gerektiğini" söylemişti. Ertesi gün Times gazetesi, bir hükümet kaynağına dayanarak, "Andrew Bailey kendi işine odaklanmalı" ifadesini aktardı.

Miller, Hazine'nin "her şeyin gelecek yılın harcama incelemesine ertelenebileceği" varsayımını benimsemesinin bakanın inandırıcılığını zayıflatma riski taşıdığını belirtti.

Enflasyon kamu hizmetlerini de vuruyor

Bütçe öncesi dikkatler büyük ölçüde, bakanın İşçi Partisi'nin günlük kamu harcamalarını gelirlerle dengeleme yönündeki ana mali kuralına ilişkin manevra alanına odaklanmış durumda.

Orta Doğu'daki savaşın devlet borcu piyasasında sert satışları tetiklemesiyle, artan borçlanma maliyetlerinin eski maliye bakanı Rachel Reeves'in bahar açıklamasında bıraktığı 24 milyar sterlinlik tamponun önemli bir bölümünü silmesi bekleniyor.

Önde gelen ekonomistler, şubat ayında savaşın başlamasından bu yana piyasalardaki hareketlerin tamponun yaklaşık yarısını eritebileceğini öngörüyor. Bu durum Hazine'de piyasa tepkisi riskine ilişkin endişeleri artırıyor.

IFS, borç faiz maliyetlerindeki sıçramanın 2029-30'da borçlanmaya 10 milyar sterlin ekleyebileceğini, ancak yüksek enflasyonun vergi gelirlerini artırmasının Hazine'ye yarar sağlayacağını belirtti. Bu durumda Healey'nin manevra alanındaki azalma yalnızca 4 milyar sterlin olabilir.

Ancak Enstitü, Orta Doğu'dan yayılan enflasyon şokunun hükümetin kamu hizmetlerini finanse etme planını da ciddi biçimde vuracağı için bu tampona odaklanılmaması gerektiği uyarısında bulundu.

Yüksek enflasyon kamu harcama gücünü sıkıştırıyor ve hükümeti reel kesintileri kabul etmek, verimlilik tasarrufu bulmak ya da vergi artırarak veya borçlanmaya izin vererek bakanlık bütçelerini takviye etmek arasında seçim yapmaya zorluyor.

IFS, bütçede harcama toplamlarının değiştirilmemesinin örtük olarak kamu hizmetlerinin kalitesinin veya miktarının düşmesine izin verilmesi anlamına geleceğini belirtti. Enstitü, enflasyon şokunun telafi edilmesi ve Healey'nin savunma harcamalarını 2030'a kadar GSYİH'nın yüzde 3'üne çıkarma taahhüdünün finanse edilmesi için yaklaşık 35 milyar sterlinlik vergi artışı ya da sosyal yardım kesintisi gerekeceğini kaydetti.

Hazine sözcüsü, bakanın iş dünyasını destekleme, geçim maliyetine yardım ve her posta kodunda insanlara destek önceliklerine odaklandığını, bunun mali disiplin ve belirsizliğe karşı tamponla mali kuralları karşılama taahhüdüne dayandığını söyledi. Sözcü, Bağımsız Bütçe Sorumluluğu Ofisi'nin güncellenmiş tahminini bütçeyle birlikte ekim ayında yayımlayacağını ve içeriğine ilişkin söylenti ve spekülasyonlara yorum yapmayacaklarını ekledi.