Hürmüz Boğazı'ndan petrol akışı savaş öncesi düzeye yaklaştı

Orta Doğu'dan akan petrolün hacmi, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan gemilere yönelik kısıtlamaları sürerken savaş öncesi düzeye neredeyse geri döndü. Denizcilik istihbarat şirketi Kpler'e göre, ABD-İsrail'in İran ile savaşının kritik su yolunun fiilen kapanmasına yol açmasından yedi ay sonra, eylül ayının son haftasında Orta Doğu'dan günlük petrol akışı savaş öncesi temel düzeyin yüzde 92'sine ulaştı.

Analistler petrol akışındaki toparlanmayı üç temel etkene bağlıyor: gemilerin ABD askeri desteğiyle refakat edilmesi, boğazdan mekik tankerlerle geçilerek farklı gemilere aktarım yapılması ve boru hatları üzerinden daha fazla ihracat gerçekleştirilmesi.

Ancak bazı uzmanlar, İran saldırılarının tırmanma riski ya da ABD politikasında bir değişiklik olasılığı nedeniyle bu önlemlerin sürdürülebilirliğini sorguluyor. Kpler'e göre eylülde bölgeden ihraç edilen toplam petrolün yaklaşık yüzde 40'ı boğazı bypass ederek kara boru hatlarıyla Kızıldeniz ya da Umman Körfezi'ndeki limanlara ulaştı. Bu oran savaş öncesinde yüzde 17'ydi.

Buna karşılık İran'ın petrol ihracatı, temmuz ayında ABD deniz ablukasının yeniden uygulanmasının ardından durma noktasına geldi.

ABD desteği ve mekik tanker sistemi

ABD ordusu en az haziran ortasından bu yana gemilere Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerinde destek veriyor. ABD Donanması verilerine göre ABD güçlerinin yardım ettiği gemi sayısı eylülde ağustosa kıyasla üçte bir arttı.

Güvenlik şirketi EOS Risk Group'un kıdemli istihbarat analisti Martin Kelly, BBC Verify'a ABD desteğinin öncelikle "gemilere hava desteği" biçiminde olduğunu, bunun uyarılar iletilmesini ve insansız hava araçları, füzeler ya da botlardan gelen tehditlerin engellenmesini kapsadığını söyledi.

Ancak ABD'nin önerdiği ve Umman kıyısına yakın güney güzergahını kullanan, İran'ın kuzey güzergahı için izin istemeyen gemiler hedef alınmaya devam ediyor. Silahlı Çatışma Konumu ve Olay Verileri (ACLED) çatışma izleme kuruluşuna göre eylül, İran'ın ticari deniz taşımacılığına yönelik başarılı saldırılarının mart ayından bu yana en yüksek sayıya ulaştığı ay oldu.

Kpler'den kıdemli petrol analisti Naveen Das, İran'ın daha fazla tırmanma riski ve ABD ara seçimlerinin olası etkisi nedeniyle piyasanın "bu statükonun süreceğine güvenmediğini" belirtti.

Kpler'e göre boğazdan geçen petrolün büyük bölümü artık ileri geri hareket eden 60'tan fazla büyük petrol tankerinden oluşan bir "mekik sistemi" üzerinden taşınıyor. Ağustosta boğazdan geçen ham petrolün yüzde 70'inden fazlası bu mekik tankerlerden Umman Körfezi'ndeki diğer gemilere aktarıldı.

BBC Verify, İran saldırılarından daha korunaklı görünen bu gemi-gemi transferlerini Umman'ın liman kenti Sohar açıklarında gösteren uydu görüntülerini inceledi.

Martin Kelly, özellikle bu gemilere yönelik saldırılar sürerken "bu gemilerin ne kadar dayanabileceği" sorusunun bulunduğunu söyledi. 24 Eylül'de çekilen görüntüler liman yakınında yan yana demirlemiş ya da eşleştirilmiş altı gemi çiftini gösteriyor. Kpler'e göre 30 Eylül'e kadar olan haftada Umman Körfezi'nde gemi-gemi transferiyle günde ortalama 4 milyon varilin üzerinde petrol aktarıldı.

Genel olarak bu dönemde boğazdan günde ortalama 12 milyon varil petrol geçti; savaş öncesi temel düzey 17 milyon varildi.