HRW: ABD'nin Afrika'ya sınır dışı etmeleri hukuka aykırı

İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch - HRW), ABD'nin kendi ülkelerine gönderemediği göçmenleri vatandaşı olmadıkları Afrika ülkelerine sınır dışı etmesinin hukuka aykırı olduğunu ve göçü caydırmak için mağduriyetin kullanıldığını açıkladı.

Merkezi ABD'de bulunan HRW, yayımladığı raporda sınır dışı edilenlerin "çoğunun, hatta belki de büyük kısmının" kendi ülkelerine dönmekten başka pratik bir seçeneği olmadığını, ülkelerinde karşılaşacakları risklere rağmen bunun yaşandığını belirtti. Örgüt, ABD verilerine dayanarak Donald Trump'ın 2025'te Beyaz Saray'a dönmesinden bu yana 500'den fazla kişinin vatandaşı olmadıkları Afrika ülkelerine gönderildiğini kaydetti.

ABD İç Güvenlik Bakanlığı (Department of Homeland Security - DHS), "üçüncü ülkeye gönderme işleminin en tehlikeli suçlu yasa dışı yabancıları sokaklardan uzaklaştıran temel bir kamu güvenliği aracı" olduğunu savundu. Göçle mücadele, Trump'ın 2024 seçim kampanyasındaki temel vaatlerinden biriydi.

Hangi ülkeler göçmen kabul etti?

ABD'den 32 kişiyi kabul eden Esvatini (Eswatini), son günlerde Yemen, Belize ve Laos uyruklu üç kişinin kendi ülkelerine "gönüllü olarak gittiğini" duyurdu. HRW'ye göre sınır dışı edilenleri kabul eden bazı ülkeler, bu kişileri "keyfi olarak gözaltına aldı" ya da "zulüm veya işkence riskiyle karşılaşacakları" kendi ülkelerine gönderdi.

Örgüt, Esvatini, Gana ve Güney Sudan'a gönderilen kişilerin keyfi olarak gözaltına alındığını ve gözaltındayken kötü muameleyle karşılaştığını bildirdi. Kamerun, Ekvator Ginesi ve Gana'da ise sınır dışı edilenlerin, "işkence, zalimane muamele ya da yaşam ve özgürlüklerine yönelik tehditlerle karşılaşacakları bir ülkeye gönderilmemeleri ilkesini (nonrefoulement)" ihlal etme pahasına kendi ülkelerine yollandığı ifade edildi.

HRW, adı açıklanmayan bir ABD'li yetkilinin Senato'daki bir oturumda, yönetimin amacının "insanları kelimenin tam anlamıyla hiçliğin ortasına bırakılmakla tehdit edebilmek" olduğunu söylediğini aktardı. Örgütün geçici ABD program direktörü Michael Garcia Bochenek, "İnsanları hiç ayak basmadıkları ülkelere sınır dışı etmek, göçü caydırmak için insani acıyı araç olarak kullanan bir ABD politikasının parçası" dedi.

DHS, BBC'ye yaptığı açıklamada Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (Immigration and Customs Enforcement - ICE) biriminin hedef ülkelerden, gönderilen kişilerin güvende olacağına dair diplomatik güvence aldığını, kişi ICE gözetiminden çıktıktan sonra kurumun sorumluluğunun sona erdiğini belirtti. Raporda adı geçen Afrika ülkelerinden hiçbiri konuya ilişkin açıklama yapmadı.

Esvatini, çarşamba günü üç göçmenin ülkeden ayrıldığını duyururken, "üçüncü ülke vatandaşlarının haklarına, onuruna ve esenliğine saygı gösterilmesi ve bunların korunması" taahhüdünde bulunduğunu bildirdi.

HRW, Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ekvator Ginesi, Esvatini ve Güney Sudan olmak üzere altı ülkede 24 üçüncü ülke vatandaşıyla görüşme yaptığını açıkladı. Görüşülen bazı kişiler, sınır dışı uçuşlarında yaklaşık 18 saat zincirlenmek ve gidecekleri yeri bilmemek gibi "kötü muameleye" maruz kaldıklarını, temel ilaçlara erişemediklerini, çoğu zaman yeterli yiyecek ve su alamadıklarını anlattı.

HRW, "Bazıları hâlâ gizli tutulan bu transferleri kolaylaştıran şeffaf olmayan anlaşmalar, uluslararası insan hakları hukukunu ihlal eden bir ABD politikasının parçası" değerlendirmesini yaptı. Rapora göre lezbiyen, gey, biseksüel veya trans (LGBT) olduğunu belirten en az bir düzine kişi, eşcinsel ilişkileri suç sayan Afrika ülkelerine gönderildi. Bunlar arasında, yönelimi veya cinsiyet kimliği nedeniyle kendi ülkesinde zulüm görme riski taşıdığı için ABD'de koruma statüsü verilmiş kişiler de bulunuyordu.

Kasım ayında ABD'den önce Gana'ya sınır dışı edilen bir Nijeryalı, beş kişiyle birlikte gizlice Togo'ya götürülmesinin ardından BBC'ye endişelerini anlatmıştı. Kişi, Nijerya'da ayrılıkçı bir aktivist grupla bağlantısı nedeniyle tutuklanma ve işkence görme riski taşıdığını söylemişti.

HRW, Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde bir ABD'li avukatın kendilerine, nisan ayında Kolombiya, Peru ve Ekvador'dan ülkeye gönderilen 15 kişiden eylül sonu itibarıyla hiçbirinin orada kalmadığını, 11'inin kendi ülkesine döndüğünü söylediğini aktardı. Örgüt, "Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde karşılaştıkları belirsizlik ve diğer koşullar, bu kişilerin kendi ülkelerine dönüşlerinin gönüllü olup olmadığını sorgulatıyor" dedi. 65 kişiyi kabul eden Ekvator Ginesi'nin en az iki kişiyi hızla kendi ülkelerine gönderdiği belirtildi. Burundi geçen ayın sonunda ABD'den sınır dışı edilen göçmenleri kabul etmeyi kabul ettiğini duyurmuştu.