Hindistan'da Diwali başladı: Evler ve tapınaklar ışıkla doldu

Hindistan'da milyonlarca kişi, ışığın karanlığa karşı zaferini simgeleyen Hindu ışık festivali Diwali'yi kutlamaya başladı. Evler, tapınaklar, ofisler ve sokaklar yağ lambaları ve renkli ışıklarla aydınlatılıyor. Festival, Hindu ay takvimine göre Kartik ayının ayın görünmediği en karanlık gecesine denk geliyor.

Diwali gelenekleri bölgeden bölgeye ve topluluktan topluluğa değişse de festival genellikle dualar, aile buluşmaları, tatlı ikramları ve havai fişek gösterileriyle kutlanıyor. Ancak bu yılki kutlamalar, özellikle kuzey Hindistan'da hava kirliliğine ilişkin endişelerin gölgesinde geçiyor.

Delhi'de hava kalitesi 'çok kötü' seviyede

Mevsimsel hava koşulları ve tarımsal atık yakımı hava kalitesini olumsuz etkiliyor. Diwali sırasında yakılan havai fişeklerin durumu daha da kötüleştirebileceği belirtiliyor. Başkent Delhi'de cuma sabahı hava kalitesi endeksi (AQI) 391'e ulaşarak "çok kötü" kategorisinde yer aldı. Kutlamaların ardından kirlilik seviyesinin daha da artabileceği endişesi var.

Hindistan'ın finans merkezi Mumbai'de de son haftalarda yüksek kirlilik seviyeleri görüldü. 24 Ekim'de AQI 322'ye çıkan kentte, cuma günü 104 ile "orta" seviyeye geriledi. Ancak Diwali havai fişeklerinin yeni bir artışa neden olabileceği kaygısı sürüyor.

Kirliliği sınırlamak amacıyla Hindistan Yüksek Mahkemesi pazartesi günü Delhi ve çevresinde sertifikalı "yeşil" havai fişeklerin sınırlı bir süre için üretimine, satışına ve kullanımına izin verdi. Bu fişeklerin konvansiyonel olanlara göre yüzde 20-30 daha az emisyon ürettiği belirtiliyor. Ancak eleştirmenler, bunların kirliliği azaltmadaki etkinliğini sorguluyor ve komşu eyaletlerden başkente hâlâ konvansiyonel havai fişek girebileceği endişesini dile getiriyor.

Diwali sadece havai fişeklerden ibaret değil

Havai fişek tartışmalarına rağmen Diwali, maytaplardan çok daha fazlasını ifade ediyor. Festival, Hindu destanı Ramayana'da Lord Ram'ın kötülüğün simgesi Ravan'ı yenmesinin ardından Ayodhya'ya dönüşünü kutluyor ve iyiliğin kötülüğe karşı zaferini simgeliyor.

Festival öncesi günlerde aileler evlerini temizleyip çiçekler, renkli ışıklar ve geleneksel yağ lambalarıyla (diya) süslüyor. Kutlamalar ayrıca aile ve arkadaşları dualar, zengin ziyafetler ve hediye alışverişi için bir araya getiriyor. Evlerin girişlerine rangoli adı verilen renkli desenler çiziliyor, pazarlar festival alışverişi yapanlarla dolup taşıyor.

Kutlamalar 6 Kasım'da Dhanteras ile başladı. Bu günde altın, gümüş veya yeni kap kacak almanın uğur getirdiğine inanılıyor. İkinci gün Chhoti Diwali (küçük Diwali) olarak anılıyor ve yağ lambaları yakılıyor. Üçüncü gün ise ana kutlama günü: Aileler akşam dualarında zenginlik tanrıçası Lakshmi'ye dua ediyor, ardından yemek ve havai fişeklerle bir araya geliyor. Dördüncü gün farklı topluluklarda değişik şekillerde kutlanırken, beşinci ve son gün Bhai Dooj kardeşler arasındaki bağı kutluyor.

Festival ayrıca Sihler ve Jainler tarafından da önemli dini günlerle birlikte kutlanıyor. Sihler, altıncı guruları Guru Hargobind'in 17. yüzyıl başında Gwalior Kalesi'ndeki hapisten çıkarılmasını anan Bandi Chhor Divas'ı işaret ediyor. Jainler için Diwali, Lord Mahavira'nın ruhsal özgürlüğe (moksha) ulaşmasını simgeliyor.

Dünyanın dört bir yanına yayılan Hint toplulukları da Diwali'yi uluslararası düzeyde kutluyor. Festival, yeni alışverişler için uğurlu bir dönem sayılıyor; Hindistan borsaları bile yatırımcılar için özel bir saatlik "Muhurat" işlem seansı düzenliyor. Bu yılki seans 8 Kasım'da yapılacak.