Güney Kore'de takipçileri anlık izleyen uygulama devrede

Güney Kore'de takip mağdurları, Haziran sonundan bu yana bir uygulama üzerinden kendilerini takip eden kişinin konumunu gerçek zamanlı olarak görebiliyor. Başkent Seul'ün doğusundaki bir kontrol merkezinde, büyük bir ekranda bir erkeği temsil eden nokta bir kadına yaklaşıyor; nokta yön değiştiriyor ve aralarındaki mesafe 845 metreden 792 metreye düşüyor. Kadının telefonunda da aynı harita açılıyor. Bir denetim memuru (probation officer) kadını arayarak takipçinin yaklaştığını, panik yapmamasını ve ekiplerin yola çıkarıldığını bildiriyor. Erkek bir figüran, senaryo ise prova; ancak sistem gerçek.

Elektronik kelepçe takılan fail, 2 kilometrelik bir yarıçapa girdiğinde mağdur uygulama üzerinden hareketini canlı olarak izleyebiliyor. Mesafe 1 kilometreye düşerse polis ve denetim birimlerine uyarı gönderiliyor ve yetkililer mağduru arıyor. Daha önce mağdurlara yalnızca mesafeyi belirten bir kısa mesaj iletiliyordu; konum bilgisi verilmiyordu. Yeni programa şu anda yaklaşık 400 kişi kayıtlı.

Kontrol merkezini yöneten Yoon Hyun-bong, "Ne olduğunu bilmeden beklemek çok yıpratıcı" diyor. "Tek başına mesafe, hangi yönden geldiğini söylemez; ama haritada görmek nereye saklanacağınızı bilmenizi sağlar."

Takip vakaları dört yılda üçe katlandı

Güney Kore'de takip vakaları artıyor. 2021'de takibe özel bir yasa yürürlüğe girmesinden bu yana geçen dört yılda ihbarlar üçe katlanarak 2025'te 44.687'ye ulaştı. Takip mağdurlarının yaklaşık yüzde 80'i kadın. Ülkede polis, mahkemelere başvurarak takip şüphelisinin elektronik kelepçe takmasını talep edebiliyor.

Uygulamanın devreye alınması, ülkeyi sarsan bir dizi takip cinayetinin ardından geldi. Mart ayında savcılık, elektronik kelepçe takan bir erkeğin Seul'ün kuzeydoğusundaki Namyangju'da işten çıkan eski partnerinin aracını engellediğini, camı bir matkapla kırdığını ve kadını bıçakladığını iddia ediyor. Mahkeme, kadının kendisini takip ettiği gerekçesiyle şikâyetçi olmasının ardından erkeğin ona yaklaşmasını yasaklamıştı. Cinayet suçlamasıyla yargılanan erkek suçlamayı reddediyor ve sorumluluğunun azaltılmasını talep ediyor.

Elektronik izleme sistemini yürüten Adalet Bakanlığı erkeğin her an nerede olduğunu görebiliyordu; ancak kadının takip dosyasıyla ilgilenen polisin erkeğin izlendiğinden haberi yoktu.

Seul ve Daejeon'daki iki kontrol merkezi, cinsel şiddetten cinayete kadar uzanan suçlardan dolayı elektronik izleme altında bulunan 5 binden fazla kişiye ilişkin günde toplam yaklaşık 19 bin uyarıyı işliyor. Uyarıların çoğu merkez personelince eleniyor; ancak günde yaklaşık 300 uyarı bir denetim memurunun görevlendirilmesini gerecek kadar ciddi bulunuyor.

Seul'de denetim memurları, canlı tehlike ve dikkat uyarıları listesinin gösterildiği üç ekran bankının önünde sakin bir şekilde oturuyor. Her uyarının yanında ilgili kişinin tanımı ve hatta kelepçenin pil seviyesi yer alıyor. Merkezdeki her memur 20'den fazla izlenen kişiden sorumlu. Bakanlık, sayılar arttıkça bu rakamı yarıya indirmeye çalıştığını belirtiyor. Bir yetkili, "Siz buradayken izlemeyi durdurmayı isterdik ama bir dakika, bir saniye bile duramayız" diyor.

Uygulamaya yönelik eleştiriler

Erken aşamada ve sınırlı ölçekte olan yeni uygulama hakkında görüşler karışık. Şiddet uygulayan eski partnerinden kaçan Anna*, nerede olduğunu bilmenin fark yaratacağını söylüyor. İki hafta boyunca devlet destekli kadın sığınma evleri arasında dolaştıktan sonra kendisine polisi uyaran ve konumunu gönderen panik butonlu bir saat verilmiş. Uygulama o dönemde kendisi için mevcut değilmiş; ancak olsaydı memnuniyetle kullanacağını belirtiyor. "Saat takılıyken bile bana iç huzuru vermiyordu, çünkü her an nerede olduğunu bilmiyordum" diyor. "Ya duş almak için çıkardığım an o eve girdiyse?"

Kore Kadın Danışma Hattı'nın kadın insan hakları danışma merkezi direktörü Sujeong Kim, failin yerini bilmenin bilmemekten daha yararlı olabileceğini söylüyor. Ancak mağdurlara bu bilgiyi vermenin güvenlik sorumluluğunu onlara kaydırma riski taşıyıp taşımadığını sorguluyor. "Yetkililer işini doğru yapsaydı, bunu kendisi kontrol etmek ister miydi?" diyen Kim, mağdurların gittikleri her yerde failin yarıçapa girip girmediğini kontrol etmeye başlayabileceğini, bunun da tehditle yaşamanın psikolojik yükünü artırdığını ve kaçmaya hazır olma hissi yarattığını ekliyor.

Bir de elektronik kelepçe sorunu var. Uygulama yalnızca mahkemenin kelepçe takılmasına karar vermesi hâlinde çalışıyor; takip davalarında bu nadiren talep ediliyor. Polis 2024 ve 2025'te takip suçlamasıyla 29.404 kişiyi yakaladı. Aynı dönemde şüphelilere kelepçe takılması için 1.187 başvuru yapıldı; mahkemeler bunların yalnızca 427'sini kabul etti. Yeni uygulamanın kelepçe taleplerinin sıklığını değiştirip değiştirmeyeceği henüz belirsiz.

Güney Kore polis teşkilatı, tekrar suç işleme riski bulunan durumlarda kelepçe başvurusu yaptığını, uygulamada faili mağdurdan ayırmaya yönelik tedbirleri risk ve olayın ciddiyetine göre aşamalı olarak artırdığını belirtiyor.

Adalet Bakanlığı elektronik izleme dairesini yöneten Kang Shin-won, her şüphelinin toplumdan gerçekçi biçimde uzaklaştırılamayacağı için kelepçenin asgari bir güvenlik tedbiri işlevi gördüğünü söylüyor.

Seul merkezini yöneten Yoon Hyun-bong ise izlenecek somut bir şeyin olmasının kör bekleyişten daha az yıpratıcı olduğunu ve daha önce kısa mesajla verilen mesafe bilgisine göre bir iyileşme anlamına geldiğini belirtiyor.

Kim'e göre bunların hiçbiri daha geniş sorunu çözmüyor. "Bu sorunun nedeni ve çözülememesinin sebebi toplumsal cinsiyet ayrımcılığı" diyen Kim, "Önemsiz, özel bir mesele, mağdurun kendi başına çözebileceği bir şey olarak görülmesi de cinsiyet ayrımcılığından kaynaklanıyor" diyor.