Güney Afrika'da yerel seçimler: ANC baskı altında

Güney Afrika'da yerel seçimler için oy verme işlemi başladı. Ülke genelinde 500'den fazla partinin yarıştığı seçimlerde, iktidardaki Afrika Ulusal Kongresi'nin (ANC) oy kaybetmesi bekleniyor. Seçimler, su, elektrik ve çöp toplama gibi temel hizmetlerden sorumlu yaklaşık 300 belediyenin yönetimini belirleyecek.

ANC, 1994'te apartheid rejiminin sona ermesinden bu yana ilk kez geçen yılki genel seçimlerde parlamento çoğunluğunu kaybetmişti. Yolsuzluk, yüksek işsizlik ve suç oranlarına duyulan öfke nedeniyle partiye destek yıllar içinde önemli ölçüde azaldı. 2004'te genel seçimlerde yüzde 70 oy alan ANC, 2024'te bu oranı yüzde 40'a geriledi.

Kamuoyu yoklamaları ve uzmanlar, bu seçimlerde de partinin oy kaybedeceğini öngörüyor. Ancak Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, partisinin düşüşte olduğu iddiasını reddediyor. Pazar günü son seçim mitinginde destekçilerine hitap eden Ramaphosa, "Burada gördüğüm şey, ANC'nin giderek yükseldiği ve 4 Kasım'da bu karamsarlara göstereceğimiz" dedi.

Johannesburg yakınlarında hizmet sorunları

Johannesburg'un kuzeydoğusundaki Alexandra gibi kasabalarda ANC'nin geleneksel olarak güçlü bir destek tabanı bulunuyor. Ancak kötü yönetim ve seçmen ilgisizliği bu desteği aşındırıyor. BBC'nin seçimlerden bir hafta önce ziyaret ettiği kasabada sakinler, temel hizmetlerdeki aksaklıklardan şikayetçi.

İlk kez oy kullanacak 18 yaşındaki Sanele Ntombela, değişim umuduyla oy vereceğini söylüyor. "Alexandra'da birçok zorlukla karşılaşıyoruz. Her yer çöp ve elektrik, su gibi birçok sorunla boğuşuyoruz" diyor. Arkadaşlarının çoğu ise oy kullanmayı düşünmüyor ve kayıt yaptırmamış.

33 yaşındaki Zandile Mncube, kayıtlı olmasına rağmen oy kullanmayacağını belirtiyor. "Oy versem de vermesem de bir şey değişmiyor. Yıllar içinde işler daha da kötüleşti" diyor.

Alexandra, Afrika'nın en zengin bölgesi olarak bilinen Sandton'a yakın olmasına rağmen, aralarındaki fark çarpıcı. Sandton gökdelenleri, lüks mağazaları ve bakımlı yollarıyla öne çıkarken, Alexandra'da evler iç içe ve çöpler her yerde. Kanalizasyon ve toplanmamış çöp kokusu havada ağır bir şekilde hissediliyor.

Benzer sorunlar Gauteng eyaletinin genelinde görülüyor. Johannesburg'un güneyindeki Soweto'da yaşayan 45 yaşındaki Mduduzi Makhubo, su ve elektrik erişiminde günlük zorluklar yaşadıklarını anlatıyor. "Her Pazartesi saat 14.00'ten sonra suyumuz olmayacağını biliyoruz" diyor.

Yerel yönetimlerde mali çöküş

Sayıştay'ın yıllara dayanan raporları, ülkedeki 257 belediyenin çoğunun kötü durumda olduğunu ortaya koyuyor. Son rapora göre 2024-2025 döneminde yalnızca 39 belediye temiz denetim raporu alabildi. Gauteng eyaletindeki üç büyükşehir belediyesi Johannesburg, Tshwane ve Ekurhuleni bu listede yer almadı.

Johannesburg, mali durumunun kötüleşmesi nedeniyle "fiilen iflas etmiş" olarak nitelendiriliyor. Kirli sokaklar, istikrarsız elektrik arzı ve sürekli su sorunları yıllardır devam ediyor.

Uzmanlar, özellikle Gauteng'deki büyükşehirler başta olmak üzere ülkenin en büyük sekiz metropolünün sonuçlarının yakından izleneceğini belirtiyor. Ülkedeki sekiz büyükşehirden yalnızca üçü tek bir parti tarafından yönetiliyor. Gauteng'deki üç büyükşehirde de koalisyon hükümetleri var ve ANC en büyük parti konumunda.

Siyasi analist Melanie Verwoerd, seçimlerin ANC için bir "yargı" olacağını söylüyor. "Ülke genelinde ANC'nin en kötü performansını sergilemesi bekleniyor" diyor. Ipsos'un anketine göre ANC'nin desteği yüzde 30'a gerilemiş durumda. Aynı anket, Demokratik İttifak'ın (DA) desteğinin özellikle Johannesburg'da arttığını gösteriyor.

DA lideri Helen Zille, Johannesburg'da belediye başkanlığı için kampanya yürütüyor. Zille, seçim kampanyasında çukur dolu yollarda yüzmek ve çukurların üzerinde zipline yapmak gibi sıra dışı etkinliklerle dikkat çekti.

Verwoerd, Gauteng'de koalisyonların kaçınılmaz olacağını öngörüyor. Cape Town'da DA'nın kontrolü kaybetmesinin beklenmediğini belirten Verwoerd, KwaZulu-Natal'daki eThekwini belediyesinin ise "farklı bir hikaye" olacağını söylüyor. Eski Devlet Başkanı Jacob Zuma'nın kurduğu uMkhonto weSizwe (MK) Partisi'nin bu bölgede iyi performans göstermesi bekleniyor ancak tek başına çoğunluğu sağlaması zor görünüyor.

Bir diğer analist Dr. Levy Ndou da büyükşehirlerin çoğunda DA ile ANC arasında koalisyonun kaçınılmaz olduğunu belirtiyor. Uzmanlar, seçmen katılımındaki düşüşe de dikkat çekiyor. Ülkede 29 milyondan fazla kayıtlı seçmen bulunuyor ancak özellikle gençler arasında katılım giderek azalıyor.

Güney Afrika Seçim Komisyonu'nun sonuçları açıklamak için yedi günü, partilerin ise hükümet kurmak için 14 günü bulunuyor.