Glasgow müzeleri etik gerekçelerle mumyaları teşhirden kaldırdı

Glasgow'daki iki müze, etik kaygılar nedeniyle Mısır mumyalarına ait kalıntıları halka açık sergilerden kaldırdı. Kelvingrove Sanat Galerisi'nde rahip Nekht'in mumyalanmış cesedi teşhirden çıkarılırken, Hunterian Müzesi'nde Lady Shep-En-Hor'un bedeni özel olarak tasarlanmış bir tekstille örtüldü.

Kurumlar, bu kararların ölülere karşı bakım sorumluluğunun yeniden değerlendirilmesinin ardından alındığını belirtti. Uluslararası Müzeler Konseyi (Icom) haziran ayında etik kurallarını revize ederek insan kalıntılarının "doğasında var olan onuruna" saygı gösterilmesi gerektiğini önerdi.

Her iki müze de bir ülke veya kurumdan talep gelmesi halinde kalıntıların iadesini değerlendireceklerini açıkladı. Ancak yeni etik kurallara rağmen İskoçya müze sektöründe tek tip bir yaklaşım bulunmuyor; farklı kurumlara uygulama konusunda takdir yetkisi tanınıyor.

Farklı uygulamalar ve gerekçeler

Kelvingrove'u yöneten Glasgow Life, Nekht'in kalıntılarını içeren boyalı tabutun kaldırılması kararının "merhum bireyden veya atalarından onay alınamaması" nedeniyle alındığını bildirdi. Nekht'in MÖ 1985-1797 arasında yaşadığı tahmin ediliyor ve kalıntılar 20. yüzyılın başlarında Orta Mısır'daki Beni Hasan'da yapılan kazılarda çıkarılmıştı. Kalıntılar 1923'te Glasgow kentine bağışlanmıştı. Ayrıca Lüksor'daki Krallar Vadisi'nden çıkarılan mumyalanmış bir erkek başı, sağ ayak ve sağ el de teşhirden kaldırıldı.

Glasgow Life sözcüsü, kalıntıların sergiden çekilmesinin "çağdaş müze uygulamalarını yansıttığını" söyledi. Yeni taslak insan kalıntıları politikasının, yalnızca "merhum bireyden veya uygun koşullarda torunlarından belgelenmiş ve bilinçli onay alındığında" sergilenmesini önerdiğini ekledi. Sözcü, Afrika'nın iadesi konulu bir parlamento grubunun, ataların olası istek ve niyetlerinin "sürekli göz ardı edilmesi" nedeniyle bu tür kalıntıların sergilenmesine ilişkin "etik kaygıları" vurguladığını belirtti.

Glasgow Üniversitesi tarafından yönetilen Hunterian Müzesi ise Lady Shep-En-Hor'un kalıntılarını koruma kararı öncesinde Mısırbilimcilerden görüş aldığını açıkladı. Müze sözcüsü, danışmanlık sonucunda Lady Shep-En-Hor'un "ölümünde mahremiyeti hak ettiği" görüşüne varıldığını söyledi. 1820'den bu yana neredeyse kesintisiz sergilenen süslü lahit, "geç dönem antik Mısır cenaze sanatının güzel bir eseri" olarak halka açık kalmaya devam edecek. Lady Shep-En-Hor'un kalıntıları lahitten hiç çıkarılmadı; ancak son 50 yılda röntgen ve BT taramaları yapıldı. 1970'lerde, lahit içindeki kalıntıların gerçekten Lady Shep-En-Hor'a ait olup olmadığına dair çeşitli teoriler ortaya atılmıştı. Hunterian, 19. yüzyılda kazıcıların bazen farklı tabutlardaki kalıntıları değiştirdiğini, daha iyi korunmuş örneklerin en sağlam veya süslü lahitlere yerleştirildiğini belirtti.

Icom'un haziran ayında revize edilen etik kuralları, müzelerin "insan kalıntılarının doğasında var olan onurunu koruması ve önemine saygıyı teşvik etmesi" gerektiğini belirtiyor. Kurallar, "bu öğeler ve koleksiyonlarla ilgili kararların, biliniyorsa, köken aldıkları torunlar veya topluluklarla işbirliği içinde alınması" çağrısında bulunuyor. Icom etik komitesinde yer alan Prof. Steph Scholten, kuralların rehberlik amacı taşıdığını ve nihai kararın her kuruma ait olduğunu söyledi. Scholten, "Etik kuralların öne sürdüğü şey, bu konuların dikkatle ele alınması ve karar verilmesi gerektiğidir; tek bir sabit sonuç önermezler" dedi. "Kelvingrove ve Hunterian sergilerimiz konusunda biraz farklı sonuçlara vardılar. Etik kurallar tüm insan kalıntılarının teşhirden kaldırılmasını öngörmüyor."