Gine-Bissau'da bebeklere hepatit B aşısı denemesi iptal edildi

Gine-Bissau'da yenidoğan bebekler üzerinde planlanan hepatit B aşısı denemesi, "etik dışı" ve "yeni sömürgeci" suçlamalarının ardından iptal edildi. ABD'nin finanse ettiği deneme, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) önerdiği aşının bebeklerin yarısına verilmemesini öngörüyordu.

Tartışmanın merkezindeki Bandim Sağlık Projesi'nden bir parti aşıya polis el koydu. Araştırma merkezi 1978'den bu yana Gine-Bissau'da faaliyet gösteriyor.

Deneme, 14.000 yenidoğanı kapsayacak şekilde tasarlanmıştı; bebeklerin yarısına doğumdan kısa süre sonra hepatit B aşısı yapılacak, diğer yarısına ise yapılmayacaktı. Çalışmanın amacı, doğumda verilen hepatit B aşısının enfeksiyonu önlemenin ötesinde daha geniş sağlık etkileri olup olmadığını araştırmaktı.

ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr., aşılara yönelik kuşkuculuğuyla biliniyor. Trump yönetimi, Aralık 2025'te ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) aracılığıyla Güney Danimarka Üniversitesi'ne (SDU) 1,6 milyon dolar (1,2 milyon sterlin) fon sağladı.

WHO: Aşıyı esirgemek etik değil

WHO'nun Gine-Bissau temsilcisi Walter Kazadi Mulombo, BBC'ye yaptığı açıklamada, çalışma hakkında sorular gelmesi ve kamuya açık bir protokol bulunmaması üzerine endişelendiklerini söyledi. Mulombo, "Aşı 30 yıldan fazla süredir 115'ten fazla ülkede kullanılıyor. Bu müdahaleyi diğer yenidoğanlardan esirgeyen bir çalışma etik dışıdır" dedi.

Gine-Bissau nüfusunun yaklaşık beşte biri hepatit B ile enfekte. Karaciğeri etkileyen bu viral enfeksiyon, bebeklik döneminde bulaştığında kronik enfeksiyona dönüşme riski taşıyor. 2020'de yayımlanan verilere göre kronik enfeksiyonlar, çoğunlukla karaciğer yetmezliği veya karaciğer kanseri nedeniyle hastaların yüzde 25'e varan kısmında ölüme yol açıyor.

Ülke şu anda çocukları hepatit B'ye karşı altı haftalıkken aşılıyor, ancak bu yöntem daha az etkili. WHO, ülkenin 2028'de rutin aşılama takvimine doğum dozunu eklemesini bekliyordu; ancak yetkililer bunu gelecek yılın ilk çeyreğinde başlatmayı değerlendiriyor.

Gine-Bissau hükümeti Ocak ayında çocukları içeren hepatit B aşısı denemelerini yasakladı. Sağlık Bakanı Quinhin Nantote, Ekim ayında yasağın yürürlükte olduğunu ve Bakanlar Kurulu tarafından kaldırılmadığını belirterek, "Çalışmanın yeniden başlayabileceğini medyadan öğrenince şaşırdık. Öfkeliyiz çünkü bu sektörden sorumlu bakan olarak ben bile bilgilendirilmedim" dedi.

SDU, gözden geçirilmiş çalışma protokolünün "Gine-Bissau'daki ilgili makamlardan" etik onay aldığını açıklamış, Nantote bunu reddetmişti. Üniversitenin dekanı Jakob Grauslund, denemenin hiç başlamadığını, hiçbir bebeğin kaydedilmediğini ve araştırma kapsamında aşı yapılmadığını söyledi.

ABD'li Duke Üniversitesi'nden küresel sağlık profesörü Dr. Gavin Yamey ise denemeyi "yeni sömürgecilik kokuyor" diye eleştirerek araştırmanın neden Danimarka'da yapılmadığını sorguladı.

Gine-Bissau'nun başkenti Bissau'da 19 Ekim'de Judicial Police (Adli Polis), Bandim Sağlık Projesi'nin tesislerinde arama yaparak bir parti hepatit B aşısına el koydu. Polis, aşının çocukları aşılamak için ayrıldığını belirtmekle birlikte el konulan doz sayısını veya soruşturmanın özel gerekçesini açıklamadı. El koymanın tek başına aşıların kusurlu veya güvensiz olduğu anlamına gelmediği vurgulandı.