GCSE fen sınavlarında adı geçen tek kadın bilim insanı Rosalind Franklin

Yeni bir araştırmaya göre Birleşik Krallık'ta GCSE ve National 5 fen sınavlarının müfredat şartnamelerinde adı geçen tek kadın bilim insanı Rosalind Franklin. Cambridge Üniversitesi'nin yürüttüğü çalışma, ülkedeki sınav kurullarının adını andığı 86 bilim insanı arasında DNA'nın yapısının ortaya çıkarılmasına katkı sağlayan İngiliz kimyager Franklin'in tek kadın olduğunu tespit etti.

Sınav şartnameleri, öğrencilerin ders sonunda hangi bilgi ve becerilere sahip olması gerektiğini ve nasıl değerlendirileceğini belirliyor. Cambridge Üniversitesi'nin yanı sıra ABD ve Avustralya'daki kurumlardan akademisyenler, biyoloji, kimya, fizik, çevre bilimi, jeoloji ve astronomi dallarındaki şartnamelerde kaç kadından söz edildiğini inceledi. British Educational Research Journal'da yayımlanan çalışma, Birleşik Krallık'taki altı sınav kurulunu kapsadı.

A-level ve ileri seviyede tablo biraz farklı

GCSE ve İskoçya'daki National 5 gibi Key Stage 4 seviyesindeki sınavlarda adı geçen 86 bilim insanı arasında tek kadın Franklin oldu. Key Stage 5 ve eşdeğeri seviyede (A-level, AS-level, National Highers ve National Advanced Highers dahil) ise toplam 181 bilim insanı arasında üç kadın yer aldı. Bunlar arasında 1950'lerde Atlantik Okyanusu'nun tabanının ilk haritasını çıkaran Amerikalı haritacı Marie Tharp ve 1930'larda Dünya'nın iç çekirdeğinin varlığını keşfeden Danimarkalı sismolog Inge Lehmann bulunuyor. İki isim de Cambridge OCR'ın A-level Jeoloji şartnamesinde geçiyor.

Franklin, Cambridge OCR'ın GCSE Biyoloji ve İskoçya Highers Biyoloji şartnamelerinde adı geçen isimler arasında. 1950'lerdeki X-ışını kırınımı çalışmaları DNA'nın yapısının keşfine yardımcı olan Franklin, "Fotoğraf 51" olarak bilinen ünlü DNA görüntüsünü üretti. Cambridge'li bilim insanları Francis Crick ve James Watson bu görüntüyü, DNA'nın çift sarmal yapısına sahip olduğunu bir sonraki yıl ortaya koymak için kullandı. Watson, Crick ve Franklin'in meslektaşı Maurice Wilkins, keşif nedeniyle 1962 Nobel Ödülü'nü aldı. Franklin ise bundan dört yıl önce hayatını kaybetmişti.

Araştırmayı kaleme alan akademisyenler, şartnamelerdeki "birçok büyük bilimsel atılımın" kadınlar tarafından gerçekleştirildiğini ancak bu isimlerin açıkça anılmadığını belirtti. Makalede, bilimsel keşiflerin ve açıklamaların büyük bölümünün 1800'ler ve 1900'lerin başında, bilimsel ve matematiksel pratiğe büyük ölçüde erkeklerin hâkim olduğu bir dönemde geliştirildiği ifade edildi.

Araştırmacılar, DNA yapısı öğretilirken Franklin'e "tüm şartnamelerde" yer verilmesini önerdi. Ayrıca radyum ve polonyumu keşfedip radyoaktivite terimini ortaya atan Marie Curie ile nükleer fisyonu keşfeden nükleer fizikçi Lise Meitner gibi isimlere de şartnamelerde değinilmesi gerektiği belirtildi.

Makalenin yazarlarından Stephanie Buttigieg, "Öğrencilerin kendileriyle bağ kurabileceği rol modeller, bilimde aidiyet duygusunu güçlendirerek ve bilimsel kariyerlere yönelik olumlu tutumları besleyerek daha fazla kız öğrencinin STEM alanında kalmasına yardımcı olabilir" dedi.

AQA, Cambridge OCR, CCEA, WJEC ve Pearson'ı temsil eden Joint Council for Qualifications sözcüsü, "Sınav kurulları fen yeterliliklerinde daha fazla temsil ihtiyacı olduğunun farkında ve bu yeterlilikler reforme edilirken odaklanacakları bir alan da bu olacak" açıklamasını yaptı. İskoçya'nın yeterlilik kurumu Qualifications Scotland, Müfredat İyileştirme Döngüsü'nün gelecekteki yeterlilik ve değerlendirmelerde cinsiyet temsilini ele almak için fırsat sunduğunu bildirdi. İngiltere Eğitim Bakanlığı ise kız öğrencilerin STEM alanında kadınların katkılarını görmesi gerektiğini belirterek müfredatı iyileştirme taahhüdünü yineledi. İskoçya Hükümeti de STEM alanındaki cinsiyet farkını kapatmaya bağlı olduğunu ve araştırmanın bulgularını dikkatle değerlendireceğini açıkladı.