Galler başbakanı yerel yönetim yetkilerini gözden geçirecek

Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth, Galler hükümetinin belediyelerin sahip olduğu yetkileri ve yerel yönetimlerin bölgesel olarak nasıl birlikte çalıştığını inceleyeceğini duyurdu. Ap Iorwerth, Pazartesi akşamı Cardiff Üniversitesi'nde yetki devri (devolution) konulu bir konuşma yaptı.

Konuşmasında bu incelemenin 2030'daki seçimlerin ardından yeni mevzuata yol açabileceğini belirten başbakan, Başbakan Andy Burnham ile bu ayın sonunda görüşeceğini de söyledi. Burnham, Cardiff'teki bakanların yerel yönetimlere daha fazla yetki vermesi gerektiğini savunuyor.

Ap Iorwerth, Galler'in daha fazla yetki ve fon almasını umduğu başbakana karşılıklı bir taviz (quid pro quo) önermediğini reddetti. Plaid Cymru lideri olan ap Iorwerth, konuşmasında ayrıca Birleşik Krallık hükümetini Galler hükümetinin ekonomik kalkınma çalışmalarını tekrarlamayı bırakmaya çağırdı.

"Yetki halka yakın olmalı"

Cardiff Üniversitesi'nin Glamorgan binasındaki etkinlikte konuşan başbakan, "Yetkinin, etkilediği insanlara olabildiğince yakın olabileceği yerde olması gerekir" dedi. İngiltere için işleyenin Galler için de, Galler için işleyenin İngiltere için de işleyeceğinin varsayılmaması gerektiğini belirten ap Iorwerth, mevcut düzenlemelerin de mükemmel olmadığını söyledi.

Ap Iorwerth, zaman içinde Galler'in daha tutarlı ve daha düzenli bir yerel ve bölgesel yönetim sistemine geçmesi gerektiğine inandığını ifade etti. Görev süresinin sonuna kadar bir yeşil kitap (green paper) yayımlayacağını, ardından bir sonraki Galler hükümeti döneminde yeni mevzuat "seçeneğinin" gündeme gelebileceğini vaat etti.

Başbakan, görev süresinin sonunda "neyin işlediği ve nerede değişiklik gerektiği üzerine düşünmek için iyi bir konumda" olmak istediğini, ancak "konuşmanın" bundan önce başlaması gerektiğini söyledi. Bu süreci yetkilerin ve belirli sorumlulukların nerede olması gerektiğini, bölgesel çalışmanın en iyi nasıl işlediğini ve etkili iş birliğinin nasıl göründüğünü ele alan "ayrıntılı ve anlamlı bir çalışma" olarak tanımladı.

İskoçya ile eşit yetki talebi

Rhun ap Iorwerth daha önce başbakana yazdığı mektupta Galler'in İskoçya ile aynı yetkilere sahip olmasını talep etmişti; bu talepler demir yolları, polis ve adalet alanlarını kapsıyordu.

BBC Wales'in başbakana karşılıklı taviz önerip önermediğini sorması üzerine ap Iorwerth, "Bunu pek o şekilde görmüyorum" dedi. Galler'de yetkinin halka yakın olmasını isteyen biri olarak Birleşik Krallık'ın yeni başbakanının bu yönde bir dil kullanmasını olumlu bulduğunu belirten ap Iorwerth, bunun Galler ve İngiltere'de farklı anlamlara geldiğini söyledi.

Ap Iorwerth, Andy Burnham'dan duydukları yetki devri programının büyük ölçüde bir İngiltere programı olduğunu belirterek, kendisinin onunla ortak zemin bulmak istediğini ifade etti. Başbakan, Downing Street'in "yetki devri gündeminin" gerçekten yalnızca İngiltere'ye yönelik bir gündem olup olmadığını ve Offa's Dyke (Galler-İngiltere sınırı) hattında durup durmadığını da sorguladı.

Galler'de ekonomik kalkınma Galler hükümetinin yetkisinde bulunuyor. Ancak ap Iorwerth, Galler'in "karmaşık" ve "giderek parçalanan" bir sistemle yaşadığını savundu. Birbiri ardına gelen Birleşik Krallık hükümeti programlarının devredilmiş sorumlulukların üzerine eklendiğini ve bazı durumlarda onları zayıflattığını söyledi. Bu programların bir kısmının değerli projeleri finanse ettiğini ve gerçek faydalar sağladığını kabul eden ap Iorwerth, ancak bütün olarak bakıldığında tablonun daha karmaşık ve daha zor yönetilir hale geldiğini belirtti. Örnek olarak şehir ve büyüme anlaşmaları ile eski Muhafazakâr Birleşik Krallık hükümetinin "levelling up" ve ortak refah fonu projelerini sıraladı.

"Yetkiler devredildiyse, merkezi hükümet bunları tekrarlamaya devam etmemeli" diyen ap Iorwerth, iki hükümetin Galler'in ekonomik potansiyelini ortaya çıkarmak için nasıl birlikte çalışacağına dair "pratik bir anlaşma" çağrısı yaptı. Daha sonra açıklama yapması istendiğinde, şehir ve büyüme anlaşmalarını ortadan kaldırmak istediğini söylemediğini belirtti. Galler'de bu anlaşmalardan dört adet bulunuyor; anlaşmalar Birleşik Krallık hükümeti, Galler hükümeti ve yerel meclisler arasında yerel projelerin finanse edilmesine yardımcı olmak için yapılıyor. Ap Iorwerth, "Elimizde ne varsa, neyin iyi işlediğine ve nasıl geliştirebileceğimize bakalım" dedi.