Futbol federasyonları VAR sesinin canlı yayınında anlaşamıyor

Video yardımcı hakem (VAR) uygulaması futbolda neredeyse 10 yıldır kullanılıyor. Ancak stadyumdaki taraftarlar, sahadaki kararların nasıl alındığını hâlâ öğrenemiyor. İngiltere Premier Lig'de geçen hafta oynanan Manchester City maçında Erling Haaland'ın golü öncesinde ofsayt incelemesi yapılırken Old Trafford'daki 74.161 seyirci karanlıkta bırakıldı. Televizyon izleyicileri ise pozisyonun Enzo Fernandez ile ilgili olduğunu öğrenebildi.

Crystal Palace'ın Ipswich Town'a 3-2 yenildiği maçta Axel Disasi kırmızı kartla oyundan atıldığında, oyuncu saha kenarında bir dakikadan fazla bekletildi. Selhurst Park'taki taraftarlara yine hiçbir bilgi verilmedi.

Premier Lig hakem şefi Howard Webb, 2022'de göreve geldiğinde daha fazla şeffaflık vaat etmişti. Bu alanda önemli adımlar atıldı ve "Match Officials Mic'd Up" adlı VAR programı Avrupa'nın önde gelen ligleri arasında öncü oldu. Webb, İngiltere'ye dönmeden önce ABD Major League Soccer'da (MLS) hakem şefi olarak görev yapmıştı. MLS, 2019'da "Inside VAR" adlı programla maç sonrası VAR seslerini paylaşan ilk lig oldu.

Fifa ve Ifab canlı yayına mesafeli

VAR seslerinin canlı maç sırasında yayınlanması girişimleri ise başarısız oldu. BBC Sport'a göre bazı ligler ve kural koyucular bu konuda uzlaşma sağlayamıyor. Webb, kuralların gevşetilmesi için kurulan bir çalışma grubunun parçası. Ancak futbolun kural koyucusu olan Ifab (Uluslararası Futbol Birliği Kurulu) ve özellikle Fifa (Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği), sürecin tamamen şeffaf hale getirilmesine yakın değil.

Tartışmalar düzenli olarak tıkanıyor. Dünya genelinde iletişim kalitesine dair endişeler, inceleme sırasında hakemler üzerinde ek baskı oluşması ve hakemlerin güvenilirliğinin zedelenebileceği kaygısı öne sürülüyor. Kararların büyük bölümü öznel yorumlara açık olduğu için buna itiraz edilmesi mümkün. Ifab sekreteri ve genel müdürü Lukus Brud, üç yıl önce BBC Sport'a yaptığı açıklamada, konuşan kişi sayısı nedeniyle seslerin canlı yayınlanmasının "kaotik" olacağını söylemişti.

Webb, canlı VAR yayını deneyen tek hakem şefi konumunda. Ağustos 2020'de Covid arasından sonra düzenlenen MLS is Back Turnuvası'nda lig, maç sırasında VAR sesini canlı yayınlayan tek turnuva oldu. Deney başarılı sayıldı ancak altı yıl sonra hiçbir yerde benzer bir uygulama yapılmadı.

Premier Lig, bazı konularda öncü oldu. Bu sezon RefCam (hakem kamerası) canlı sesle tanıtıldı ve VAR ile hakem arasındaki konuşmaların dökümü yayımlanıyor. Lig, hakemlerin VAR kararlarını sahadan ilan ettiği ilk liglerden biri oldu. Ancak "Match Officials Mic'd Up" programı ayda bir yayımlanmaya devam ediyor.

İspanya La Liga, öznel VAR müdahalelerinin ses ve görüntülerini maç bittikten birkaç saat sonra sosyal medyada paylaşıyor. İtalya Serie A ise geçen sezon sonunda hakemler üzerindeki baskı nedeniyle "Open VAR" programını iptal etti. Almanya Bundesliga'nın VAR programı bulunmuyor.

Uzmanlar, VAR seslerinin canlı yayında paylaşılmasının önünde hâlâ engeller olduğunu belirtiyor. İncelemelerin çoğu maç sürerken yapıldığı için yorumcuların susması beklenemez.