Fransa’da seçim öncesi kasvet: Halk gelecek konusunda karamsar

Fransa’da gelecek yıl yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi yaklaşırken ülke genelinde alışılmadık bir karamsarlık hakim. Fransız yazar Sylvain Tesson’un deyimiyle Fransa, “cehennemde yaşadığını sanan insanların oturduğu bir cennet”. Seçim yarışına adaylıklarını açıklayanların sayısı artarken, halkın siyasi sınıfa duyduğu güvensizlik ve “diğer her şeyi denedik” duygusu öne çıkıyor.

Anketlere göre, seçim bugün yapılsa göçmen karşıtı popülist Marine Le Pen’in Élysée Sarayı’na girme şansı oldukça yüksek. Ancak 18 Nisan 2027’deki ilk tur öncesinde çok şey değişebilir. Fransa, sürprizlere açık bir ülke. 2011’de IMF Başkanı Dominique Strauss-Kahn, sosyalistlerin favori adayıyken cinsel taciz skandalıyla saf dışı kaldı ve François Hollande cumhurbaşkanı oldu. 2016’da François Fillon öndeyken eşine sahte parlamento işi ayarladığı ortaya çıkınca yarıştan düştü ve partisiz genç bir merkezci olan Emmanuel Macron zafer kazandı.

Fransız kasvetinin kökenleri

Fransa’daki karamsarlığın diğer gelişmiş demokrasilerden ayrışan tarihsel nedenleri var. Ülke, Avrupa’nın ilk merkeziyetçi devleti olarak 17. yüzyıldan beri devletçi bir ekonomi kültürüne sahip. Bu gelenek, De Gaulle sonrası hükümetlerin ulusal planlama komiserliği aracılığıyla nükleer program, havacılık sektörü ve altyapı yatırımlarını yönlendirmesiyle sürdü. Fransızların devletten büyük beklentileri olması ve yüksek vergileri kabul etmesi bu yüzden. Ancak kamu borcunun gayri safi yurtiçi hasılaya oranı yüzde 118 ile Avrupa’nın en yüksekleri arasında.

Sosyolog Michel Wieviorka’ya göre Fransızlar, kamu hizmetlerine çok bağlı ve özellikle eğitim, adalet, polis ve sağlık alanlarındaki bozulmadan endişeli. “Eskiden modernliğin öncüsü büyük bir ülke olduğumuzu, ama şimdi çöktüğümüzü düşünüyorlar” diyor.

İsyan geleneği ve kimlik kaygıları

Fransa’nın bir diğer belirleyici özelliği yüzyıllara dayanan protesto geleneği. 1789 Devrimi’nden beri otoriteye başkaldırı toplumun büyük kesimince meşru görülüyor. 1968 öğrenci ayaklanmasındaki “Gerçekçi olun, imkânsızı isteyin” sloganı bu anlayışı özetliyor. Aşırı sağın yükselişinde ise Hristiyan kimliğin zayıflaması ve göçmen kökenli nüfusta İslam’ın yaygınlaşmasının yarattığı kaygılar etkili. Bu korkuları, Marine Le Pen’in 2018’de Ulusal Birlik (RN) adını alan partisi ve Vincent Bolloré’nin medya imparatorluğu besliyor.

Fransa’nın bir başka sorunu da, II. Dünya Savaşı sonrasında kurulan ve “énarques” olarak bilinen seçkin devlet okulu ENA mezunlarının siyaset ve bürokrasideki tekelci konumu. Bu sistem, halkın sorunlarından kopuk bir elit tabaka yarattı.

Ekonomik gerçeklerden kopukluk

Tüm bu etkenler, seçim arifesinde halkın ülkenin durumuna dair derin karamsarlığını, kimlik kaygılarını ve siyasi düzene olan güvensizliğini açıklıyor. Wieviorka’nın analizine ek olarak, Fransızların “kamu parası”nın yani İngiltere’de “vergi mükellefi parası” denen kaynağın sınırsız olduğu inancı da ekonomik gerçeklerden kopukluğu artırıyor. Bu yüzden aşırı sağın göçmenlere yapılan yardımları kesme vaatleri ya da aşırı solun Avrupa Merkez Bankası’ndaki borçların silinmesi önerileri gibi “sihirli çözümler” ilgi görüyor. Sıradan ve sıkıcı gerçekçi önerilere ise kulak asan yok. Bu tabloda Fransızların seçimde akıllarıyla değil kalpleriyle oy kullanma riski yüksek. Jeopolitik ve mali krizlerin gölgesinde bu, Fransa ve Avrupa için endişe verici bir ihtimal.