Formula 1'in ABD'deki tarihine görsel bir bakış

Formula 1, bu hafta sonu Teksas eyaletinin Austin kentinde düzenlenecek ABD Grand Prix'si için yeniden Amerika Birleşik Devletleri'ne gidiyor. Austin'deki yarış, 2012'deki ilk yarışından bu yana takvimin en sevilen etkinliklerinden biri haline geldi.

Austin, ABD'de düzenlenen üç F1 etkinliğinden biri. Miami mayısta bir grand prix'ye ev sahipliği yapıyor, Las Vegas ise kasımda bir gece yarışı düzenliyor. Netflix'in Drive to Survive dizisinin de katkısıyla spor, son yıllarda ABD'de popülerliğini artırdı.

Ancak F1 ile ABD arasındaki ilişki yıllar içinde inişli çıkışlı oldu. Bazı yarışlar büyük başarı kazandı ve sevilerek hatırlandı; bazıları ise aynı izi bırakmadı. Indianapolis, Watkins Glen ve Long Beach'in yanı sıra Dallas sokakları ve Caesars Palace otoparkı, F1'e ev sahipliği yapan 11 ABD kentindeki unutulmaz kareler arasında yer alıyor.

İlk yıllar ve efsane isimler

İlk F1 ABD Grand Prix'si 1959'da Florida'nın Sebring kentinde yapıldı. Avustralyalı Jack Brabham, son turda yakıtı biten Cooper aracını çizgiye kadar iterek üç dünya şampiyonluğunun ilkini kazandı. Dördüncülüğü ona Britanyalı Tony Brooks ve Stirling Moss'u geçmeye yetti.

Britanyalı John Surtees, 1960 ABD Grand Prix'sine ev sahipliği yapan Riverside pistine giderken Lotus'uyla California sokaklarında görülüyor. Yarış Surtees için iyi geçmedi; üçüncü turda spin atarak yarıştan çekilen ilk pilot oldu. Bir başka dördüncülük, Brabham'ın ikinci şampiyonluğunu Bruce McLaren'in önünde kazanmasını sağladı.

Innes Ireland'ın Lotus'u, 1961'de Watkins Glen'de pistten çıktıktan sonra çalılardan çıkarılıyor. Britanyalı pilot bu kazanın ardından toparlanarak yarışı kazandı. New York'un kuzeyindeki bu pist, 1980'e kadar ABD Grand Prix'sine ev sahipliği yaptı.

Britanyalı Jim Clark, 1965'te Watkins Glen yarışı öncesinde start gridinde. Clark o yıl ikinci dünya şampiyonluğunu kazandı. İskoç pilot 1967'deki zaferini de kutladı; ancak altı ay sonra bir Formula 2 yarışında hayatını kaybetti.

1973'te Watkins Glen pit alanında yapılan pazar sabahı ayini, Tyrrell pilotu Francois Cevert'in bir gün önce sıralama turlarında hayatını kaybetmesinin ardından ayrı bir hüzün taşıyordu.

Long Beach, Las Vegas ve Dallas denemeleri

İlk ABD Batı Grand Prix'si 1976'da California'nın Long Beach kentinde sokaklarda yapıldı. Ferrari'den Niki Lauda'nın önde götürdüğü yarışta pilotlar Linden Avenue'den aşağı ilerliyor; sanki bazı kişiler günlük işlerine devam ederken çevrelerinde F1 yarışı yapılıyor.

İki kez dünya şampiyonu olan Emerson Fittipaldi, 1976'da McLaren'den kardeşinin Fittipaldi takımına geçerek F1 camiasını şaşırttı. Long Beach antrenmanlarındaki kaza aracına zarar verdi ancak yarışta altıncı olarak son puanı almayı başardı.

F1'in Las Vegas'a ilk girişimi başarılı olmadı. 1981 ve 1982 Caesars Palace Grand Prix'leri iki dünya şampiyonasının son yarışıydı ancak pilotların pek hoşuna gitmedi. Yarışlar günün sıcağında bir otoparkın çevresinde yapıldı; koşullar ve boyunlara büyük yük bindiren, özelliksiz saat yönünün tersine pist pilotları zorladı.

Dallas Grand Prix'sinin ömrü Caesars Palace'tan da kısa oldu; yalnızca Temmuz 1984'te bir kez yapıldı. Burada da aşırı sıcaklık sorun yarattı ve asfalt dağıldı. 26 pilotun 18'i yarıştan çekildi; bunların 14'ü duvara çarptıktan sonra bıraktı. Yarışı kazanan Keke Rosberg'in ardından Ferrari'den Rene Arnoux ikinci, Lotus'tan Elio de Angelis üçüncü oldu.

F1 1982-88 arasında Detroit Grand Prix'sini sokak pistinde düzenledi. Ayrton Senna, 1986'da kazandığı yarış öncesinde Lotus takımıyla gridde görülüyor. F1, 1989-91 arasında Detroit sokaklarını Phoenix ile değiştirdi. Bu üç yarışın en akılda kalanı 1990'daydı; McLaren'den Senna, kazanmak için Tyrrell'den Jean Alesi'yi iki kez geçmek zorunda kaldı. Yarış, düşük seyirci katılımı nedeniyle takvimden çıkarıldı.

Austin ile yeniden başlangıç

Sekiz yıllık aranın ardından F1, 2000'de ABD'ye Indianapolis Motor Speedway'de görkemli bir dönüş yaptı. Indy 500 için kullanılan eğimli oval ile yeni bir yol pistini birleştiren 2,6 millik parkurda yapılan ilk yarışı yaklaşık 225 bin taraftar izledi. Ferrari'den Michael Schumacher ilk yarışı kazanarak o yılın pilotlar şampiyonasında kontrolü eline aldı.

F1'in ABD ile ilişkisi 2005 ABD Grand Prix'sinin skandal niteliğindeki görüntüsü nedeniyle fiilen koptu. Michelin lastiği kullanan takımların güvenlik tartışması yüzünden yalnızca altı araç start aldı. Bu 14 pilot start öncesinde pit yoluna çekilince yuhalamalar yükseldi ve binlerce kişi çıkışlara yönelirken piste şişeler atıldı. Indianapolis'teki son ABD Grand Prix'si 2007'de yapıldı.

ABD Grand Prix'si sonunda Teksas'ın Austin kentinde kalıcı bir zemine kavuştu; ilk yarış 2012'de Circuit of the Americas'ta düzenlendi. Pist o zamandan bu yana iyi yarışlara ve güçlü seyirci katılımına sahne oldu. Covid-19'un etkilediği 2020 sezonu dışında her yıl yapıldı ve 2034'e kadar yarışa ev sahipliği sözleşmesi bulunuyor.

Austin'deki ilk yarışı Lewis Hamilton kazandı; bu onun McLaren ile son zaferiydi. Hamilton 2015 ve 2019 dünya şampiyonluklarını da Circuit of the Americas'ta elde etti.

Miami Uluslararası Autodrome pisti, Hard Rock Stadium'un çevresinden geçiyor ve 2022'den bu yana Miami Grand Prix'sine ev sahipliği yapıyor. Mercedes pilotu Kimi Antonelli, mayıstaki yarışı kazandıktan sonra Miami Dolphins NFL takımı oyuncularından Ollie Gordon II, Josh Uche, Jordan Phillips ve Ethan Robinson tarafından omuzlarda taşınıyor.

Las Vegas Grand Prix'si 2023'te F1 takvimine katıldı ancak iyi başlamadı. İlk antrenman seansı, Carlos Sainz'ın Ferrari'sinin gevşek bir rögar kapağına çarpması ve aracına ciddi hasar vermesi üzerine dokuzuncu dakikada iptal edildi. İkinci seans, sabahın erken saatleri olduğu için taraftar alanları kapandıktan sonra neredeyse boş tribünler önünde iki buçuk saat gecikmeyle başladı.

Bu zor başlangıca rağmen Las Vegas Grand Prix'si popüler bir ekleme oldu ve F1 takviminin öne çıkan etkinliklerinden biri haline geldi. Las Vegas sokak pisti, gece yapılan yarışta ünlü Strip'i de güzergahına katıyor. F1 yarışın başarılı olması için o kadar kararlıydı ki yeni bir pit binası ve padok inşa etmek üzere 500 milyon dolar yatırımla bir arazi satın aldı. Las Vegas'ın da en az 2037'ye kadar süren uzun bir ev sahipliği sözleşmesi bulunuyor; bu yılki yarış kasımda yapılacak.