Fiji'de iklim aktivisti Naivalu: Eylem istiyoruz

Fiji'nin uzak Yasawa adalarındaki ahşap verandasından denize bakan iklim aktivisti Lavenia Naivalu, mercan resiflerinin bir zamanlar ne kadar sağlıklı olduğunu hatırlıyor. O dönemde dedesi kıyıya yürüyüp balıkla dönebilirdi. Ancak adadaki yaşam artık değişti.

44 yaşındaki Naivalu, "Eski neslin mızrakla balık avladığı resifler artık eskisi gibi ürün vermiyor" diyor. "Gençler aileleri için balık bulmak amacıyla denizde daha uzağa açılmak zorunda kalıyor."

Yükselen deniz seviyeleri nedeniyle aşınan beyaz kumlu plaja bakan Naivalu, üç çocuğunun iklimdeki değişimlerin etkisini yaşadığını izlemenin kendisi için acı verici olduğunu anlatıyor.

Bu mesele kişisel olsa da aynı zamanda Naivalu'nun Pasifik halkları için iklim adaleti arayışının itici gücünü oluşturuyor. Dünya ısındıkça bu halkların yaşam biçimi tehdit altında.

Bu yıl düzenlenecek Cop31 olarak bilinen BM iklim görüşmelerinde bölge, daha önce hiç olmadığı kadar gündemin merkezinde yer alacak. Gelecek hafta Fiji, iklim zirvesi öncesinde liderlere ev sahipliği yapacak. Naivalu bu toplantıda yerli ve Pasifik bakış açılarının öne çıkarılmasını umuyor; ona göre bu perspektifler küresel müzakerelerde sıklıkla geri planda bırakılıyor.

Birleşmiş Milletler'e göre Pasifik Adaları, küresel emisyonların yalnızca %0,02'sinden sorumlu olmasına rağmen iklim krizinden orantısız biçimde etkileniyor.

Naivalu, "Beni en çok harekete geçiren şey, birinin benim adıma konuşması" diyor. "Topluluğumun ve temsil ettiğim insanların sesini doğrudan tüm liderlere duyurmak istiyorum."

Geleneksel yapıda bir ilk

Fiji'deki toplantıya ve Türkiye'deki Cop31 zirvesine yerli temsilci olarak katılacak Naivalu, halkı için öncü bir savunucu oldu.

Geleneksel olarak erkeklerin egemen olduğu yönetim sisteminde Fiji'nin ilk kadın mata ni tikina, yani yedi köy şefini denetleyen bölge temsilcisi oldu. Naivalu ayrıca Fiji turizm kuruluna seçilen ilk yerli temsilciydi.

Geçmiş Cop zirvelerinin deneyimli katılımcısı olan ve Yasawa adalarındaki Nacula adasında yaşayan Naivalu, iklim görüşmelerinin eve taşınmasının önemli olduğunu söylüyor. Ancak tartışmaların, insanların günlük yaşamında karşılığını görmediği bir dille sınırlı kalmamasını istiyor.

"İklim değişikliğinden, iklim finansmanından, uyum ve azaltımdan söz ediyoruz" diyor. "Ama Nacula'daki insanlarım iklim finansmanının ne olduğunu bilmiyor. Biz ne istediğimizi bilmek istiyoruz: eylem."

Türkiye ve Avustralya, geçen yıl 2026 zirvesinin nerede yapılacağına ilişkin anlaşmazlığı çözen bir uzlaşma kapsamında Pasifik'in Cop31 öncesi hazırlık toplantılarına ev sahipliği yapmasını kabul etti. Zirve kasım ayında Türkiye'nin Akdeniz kıyısındaki Antalya kentinde düzenlenecek, müzakerelere Avustralya başkanlık edecek.

Fiji Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı daimi sekreteri Sivendra Michael, Naivalu'nun "müzakere salonu ile resif arasındaki mesafeyi kapattığını" söylüyor.

Michael, "Fiji, Cop31'de doğrudan finanse erişim, toplum düzeyinde gerçekten hayata geçirilen uyum ve yerli bilgisinin süs olarak değil kanıt olarak kabul edilmesi için mücadele edecek" diyor.

"Dünyadan Pasifik liderliğine güvenmesini istiyoruz. Pasifik liderliği benim gibi yetkililerle sınırlı kalmadığında bu argüman çok daha güçlü oluyor."

Nacula köyünde büyüyen Naivalu, iklim krizinin etkilerini ilk elden gördü.

"Köyümüzü ayakta tutan su kaynakları artık kuruyor, deniz suyu elle kazılmış kuyuları giderek daha fazla tehdit ediyor" diyor.

Nacula iklim değişikliğine uyum sağlamak için elinden geleni yapıyor. Aileler artık kurak dönemler için içme suyu depoluyor, kadınlar gıdayı koruma yöntemleriyle saklıyor.

Köy şefi Ratu Manasa Naikasowalo, Naivalu'nun savunuculuğunun değerini gördüğünü belirtiyor.

Ratu, "Çalışmaları topluluğa önemli bağlantılar ve pratik girişimler kazandırdı; bunlar arasında gıda güvenliği, tuz üretimi, mercan dikimi ve gıda saklama programları var" diyor.

Naivalu, uyumun yalnızca ön saflardaki topluluklara bırakılamayacağını biliyor ve Cop tartışmaları ile evde olup bitenler arasındaki boşluğa tanık oldu.

Gelecek hafta Fiji'de, yerli toplulukların yaşanmış deneyimlerini Cop31 sürecine taşıyacak. Liderler iklim finansmanı, uyum, kayıp ve zarar ile küresel ısınmayı 1,5 derece içinde tutma konularını müzakere ederken bu seslerin duyulması için baskı yapacak.

"Cop'a metinler ve parantezler için endişelenmek amacıyla katılmıyorum; Cop'a Nacula halkına yardımcı olabileceğine inandığım kuruluşlarla ortaklıklar kurmak için katılıyorum."