DNA ve yapay zeka, 30 yıllık cinayeti çözdü

ABD'nin Illinois eyaletinde 1993 yılında öldürülen 34 yaşındaki Randy Gail Sperino'nun katili, yaklaşık 30 yıl sonra yeni DNA ve yapay zeka teknikleriyle tespit edildi. Sperino en son 9 Kasım 1993 akşamı Granite City'de bir kamyoneteye binerken görülmüştü; cesedi saatler sonra yakındaki bir arazide bulundu. Ölüm nedeni künt kuvvet travması olarak belirlendi.

Olay yerinde bulunan DNA örnekleri standart kolluk kuvveti veri tabanlarıyla karşılaştırıldı ancak eşleşme çıkmadı. Madison County Şerif Ofisi'nden dedektifler otuz yıl boyunca iz sürdü ve yüzlerce kişiyle görüştü. Dava, ABD'deki 250 binden fazla çözülememiş cinayet dosyasından biri olmaya aday görünüyordu.

Genetik soy araştırması nasıl çalışıyor?

Dedektifler geçen yıl Houston merkezli Othram adlı şirkete genetik delil gönderdi. Şirket, soğuk ve güncel suç davalarında failin kimliğini belirlemek için DNA teknolojisi kullanıyor. Ekip, 2018'de Golden State Killer olarak bilinen Joseph James DeAngelo'nun tespitinde kullanılan "araştırmacı genetik soy bilimi" yönteminden ilham aldı.

Geleneksel adli DNA testi genellikle delilin bilinen bir kişiyle doğrudan karşılaştırılmasına dayanırken, araştırmacı genetik soy bilimi kimliği bilinmeyen bir kişinin uzak akrabalarını tespit edebiliyor. Othram, Sperino'nun katilinin kendi DNA profilinin mevcut olmamasına karşın, geniş ailesinin ticari veri tabanlarına yüklediği profiller sayesinde bir erkek aile üyesini belirledi.

Madison County Şerif Ofisi'nden Kaptan Tim Lawrence, "Bu iz dosyayı açtı" dedi. Elde edilen ipucu dedektifleri 70 yaşındaki Albert "Buddy" Zigler'e götürdü; Zigler cinayeti itiraf etti ve bu yıl mayıs ayında suçlandı. Sperino'nun oğlu Wes Sperino bir basın toplantısında, "Sonunda bir sonuca ulaştım ve bunu kimin yaptığını öğrendim" ifadelerini kullandı.

Yapay zeka 2 bin sayfayı taradı

Dosyanın çözülmesinde DNA kadar yapay zeka da rol oynadı. Soruşturma ekibi 1993'ten bu yana biriken delilleri taramak için Florida merkezli CentralSquare şirketinin Centerline AI adlı platformunu kullandı. Sistem 2 binden fazla sayfa kaydı analiz ederek DNA testine giden delillerin belirlenmesine yardımcı oldu; zaman çizelgeleri yeniden oluşturuldu ve tanık bilgileri düzenlendi.

Kaptan Lawrence, bir dedektifin 2 bin sayfayı okumak zorunda kalması yerine bu sistemin büyük kolaylık sağladığını söyledi. Ekip ayrıca Zigler'in ifadesinin doğruluğunu değerlendirmek için de yapay zekadan yararlandı. Ancak Lawrence, teknolojinin ancak araştırmacı kadar iyi olduğunu, bir noktadan sonra teknolojiyi bırakıp insanları bulup konuşmak gerektiğini vurguladı.

Yöntemin sınırları da var. Othram Üst Yöneticisi David Mittelman, "Her davayı çözemez. DNA yoksa bu tekniği gerçekten kullanamazsınız" dedi. Yine de yöntemin, veri tabanında tesadüfi bir eşleşme bulunmasına bel bağlamaktan çok daha güçlü olduğunu ekledi.

King's College London'da adli genetik profesörü olan Denise Syndercombe Court, verilerin kullanımına ilişkin ciddi gizlilik endişeleri bulunduğunu belirtiyor; bir kişi DNA'sının kullanılmasına onay vermiş olsa da genetik akrabaları onay vermemiş olabiliyor. Mittelman, her kolluk kuvveti biriminin bu yöntemi uygulamak istediğini ancak yeterli fon bulunmadığını söyledi; bazı davalar bağış veya kitle fonlamasıyla finanse ediliyor.

Yöntem İsveç, Danimarka ve Avustralya gibi ülkelerde kullanılıyor ancak henüz Birleşik Krallık'ta uygulanmıyor. İçişleri Bakanlığı (Home Office), yöntemin ülkede benimsenip benimsenmeyeceğini değerlendirmek için bir çalışma yürütüyor ancak yorum talebine yanıt vermedi.