Coventry Katedrali'nin 15. yüzyıl vitrayları dijital ortamda görülebilecek

Coventry Katedrali'nin 15. yüzyıldan kalma görkemli vitray pencereleri, İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya'nın hava kuvvetleri Luftwaffe tarafından 1940'ta yıkılan katedralden geriye kalan binlerce kırık cam parçasıyla yeniden gün yüzüne çıkarılıyor. Katedral yetkilileri, restore edilen ve fotoğraflanıp kataloglanan parçaların yaklaşık 90 yıl aradan sonra ilk kez dijital ortamda görülebileceğini duyurdu.

Coventry'deki katedral, 1940'taki hava saldırısında büyük ölçüde yıkılmıştı. Yıkımın ardından ortaçağ vitraylarından geriye kalan kırık parçalar 30 ahşap sandığa konularak bir mahzende saklandı. Camlar daha önce Reform döneminde parçalanmış, İkinci Dünya Savaşı öncesinde ise güvenliğe alınmak üzere sökülmüştü. Katedral yetkilileri, bu parçaların 15. yüzyıldan kalma olağanüstü bir cam koleksiyonu oluşturduğunu biliyordu ancak beş yüzyıl boyunca nelerin hayatta kaldığından tam olarak emin değildi.

Uzmanlar "uluslararası öneme sahip" bir arşivden söz ediyor

Binlerce cam parçasının fotoğraflanması ve kataloglanması için yürütülen kapsamlı çalışma tamamlandı. Projeye öncülük eden vitray konservatörü Laura Atkinson, eserlerin Coventry'li usta camcı John Thornton'a atfedildiğini belirtti. Thornton, York Minster Katedrali'nin ünlü Doğu Penceresi'nin de yaratıcısı. Atkinson, sanat eserlerinin kalitesini "hayranlık uyandırıcı" olarak nitelendirdi.

Atkinson, parçalar arasında İncil sahneleri, çarmıha gerilme tasvirleri ve pencerelerin yapımını finanse eden bağışçıların diz çökmüş dua ederken betimlendiği görseller bulunduğunu söyledi. Diğer parçalarda ise "kesinlikle muhteşem, tuhaf hayvanlar ve yaratıklar" ile değerli taşlar ve mücevherli kumaş tasvirleri yer alıyor. Atkinson, ortaçağ camcılarının teknik becerisini şöyle anlattı: "Ortaçağ camcısı, camın yüzeyini dikkatlice kazıyarak bir delik açmış ve ardından mücevheri temsil edecek renkli bir cam parçası yerleştirmiş. Bu çok uzun zaman almış ve yüksek hata oranına sahip olmalı. Bu inanılmaz pahalı, üst düzey bir cam. En iyi malzeme."

Atkinson, "Sizi gerçekten yakalayan şey yüzler. Geçmişteki ressamlar ile bir bağ hissediyorsunuz. 'Bu gerçek bir insan mı? Bu siz misiniz?' diye düşünüyorsunuz. Çünkü sanatçılar görünüşe göre her zaman kendilerini çizermiş. Bu kesinlikle muhteşem" dedi.

1960'larda yeniden inşa edilmesiyle tanınan katedralin miras ve yorumlama birimi başkanı Andrew Hines, Coventry'nin dünya çapında bir ortaçağ cam parçaları arşivine ev sahipliği yaptığının uzmanlar arasında "açık bir sır" olduğunu söyledi. Hines, "Ancak saklama biçimi nedeniyle öneminin ve ölçeğinin farkında değildik" dedi. Proje sayesinde "ilk kez koruma, araştırma ve halkla etkileşim konularında daha önce hiç yapamadığımız şekilde düşünebiliyoruz" diye ekledi.

Ortaçağ yapbozu ve yapay zeka araştırmaları

Binlerce parçanın bir kısmı tek tek küçük kırıntılardan oluşuyor. Bazı parçalar ise Reform döneminden bu yana bir araya getirilerek, orijinal sahnelerine dair yalnızca ipuçları veren yamalı bir panoya dönüştürülmüş. Hines bu durumu "ortaçağ yapbozu" olarak tanımladı.

Atkinson, cam arşivine erişimin araştırmalar için sayısız yeni yol açtığını belirtti. Yapay zeka araçlarının 15. yüzyıldan kalma orijinal pencerelerin temalarını yeniden oluşturmaya yardımcı olabileceğini söyledi. Atkinson ayrıca Coventry camları ile Westminster Abbey ve Canterbury Katedrali'ndeki pencereler arasında stil benzerlikleri tespit edebildiğini ifade etti. "Ortaçağ zanaatkarlarının nasıl dolaştığını, farklı katedrallerde ve işin farklı aşamalarında nasıl çalıştığını görmek ve bir resim oluşturmak gerçekten ilginç olurdu" dedi.

World Monuments Fund (Dünya Anıtlar Fonu) desteğiyle tamamlanan katalog çalışması, taranan cam koleksiyonlarının Bloomberg Connects uygulaması üzerinden halkın erişimine açılmasını sağlayacak. Koleksiyon ilk olarak Anma sezonuna denk gelecek şekilde kasım ayında erişilebilir olacak. Katedral, gelecekte kalıcı bir dijital arşiv oluşturmayı planlıyor.