Cornwall açıklarında nesli tükenen ton balığı geri döndü

İngiltere'nin güneybatısındaki Cornwall açıklarında, 1960'lı yıllarda İngiltere sularından neredeyse tamamen kaybolan mavi yüzgeçli ton balığı yeniden önemli sayıda görülmeye başladı. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) tarafından yayımlanan yeni bir rapor, bu geri dönüşü doğa koruma çalışmalarının işe yaradığının kanıtı olarak gösteriyor.

WWF'nin 2026 Yaşayan Gezegen Raporu'nda (Living Planet Report 2026), dünya genelinde izlenen yaban hayatı popülasyonlarının 1970'ten bu yana ortalama yüzde 73 azaldığı belirtiliyor. Vakıf, doğanın hâlâ "serbest düşüşte" olduğunu vurgularken, raporu bir umut belgesi olarak nitelendiriyor.

WWF-UK baş bilimsel danışmanı Mike Barrett, BBC'ye yaptığı açıklamada "Henüz çok geç değil" dedi.

Mavi yüzgeçli ton balığı nasıl geri döndü?

İngiltere, bir zamanlar büyük ton balığı avcılık sahalarına ev sahipliği yapıyordu. Ancak hem ton balığının hem de beslendiği küçük balıkların aşırı avlanması nedeniyle tür, 1960'lara gelindiğinde büyük ölçüde kayboldu.

Rapor, son dönemdeki geri dönüşü, av kotalarının azaltılması, boy sınırlamaları ve üreme alanlarının korunmasını içeren uluslararası bir çabaya bağlıyor. Bu çabalar, tüketiciler, aşçılar ve perakendecilerin kampanyalarıyla da desteklendi.

Angling Trust deniz programları sorumlusu Hannah Rudd, bu çabaların sonucunun türün popülasyonunda neredeyse bir "patlama" olarak tanımlanabileceğini söyledi. Rudd, "Mavi yüzgeçli ton balığı, balıkçılık yönetiminin işe yaradığını gösteren altın bir örnek" dedi.

Raporda, dünya genelinde başka türlerin de toparlandığına dikkat çekiliyor. Yabani kaplan sayısı 2010'da yaklaşık 3.200 iken 2025'te yaklaşık 5.700'e çıkarak yüzde 70'ten fazla arttı. Geçtiğimiz yıl yeşil deniz kaplumbağası, yaklaşık 80 ülkede 50 yıl süren koruma çalışmalarının ardından koruma statüsü "tehlikede"den "en az endişe" seviyesine indirilen ilk deniz kaplumbağası oldu.

Güney Afrika'nın bazı bölgelerinde fil sayıları da sabit kalıyor veya artıyor. Bunda, fillerin turizm gibi yollarla getirdiği gelirden yerel halka pay verilmesini sağlayan yeni yasaların etkisi olduğu belirtiliyor. Nepal'deki Khata Biyolojik Koridoru'nun restore edilmesi de yerel kaplan sayısının toparlanmasına yardımcı oldu.

Barrett, bu başarıların net bir hedef, inandırıcı bir plan ve fark yaratabileceğine inanan insanlar sayesinde elde edildiğini söyledi. Rapor bunu "umudun bilimi" olarak adlandırıyor. Barrett, "Umut, iyimserlikle aynı şey değil. Umut pasif değil. Umut eylemle ilgili" ifadelerini kullandı.

Ancak bireysel başarılara rağmen doğanın genel görünümü endişe verici olmaya devam ediyor. WWF, Londra Zooloji Derneği ile birlikte memeliler, kuşlar, balıklar, sürüngenler ve iki yaşamlılar dahil yaklaşık 6.000 türün 36.000'e yakın popülasyonunu izliyor.

Kuruluş, küresel olarak izlenen yaban hayatı popülasyonlarının 1970'ten bu yana ortalama yüzde 73 azaldığını tahmin ediyor. Bu rakam, bu popülasyonların büyüklüğündeki ortalama değişimi ölçüyor; kaybedilen hayvan sayısını değil. Popülasyonların yaklaşık yarısı sabit veya büyüyor, ancak bu kazanımlar başka yerlerdeki kayıplarla dengeleniyor.

Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'nde kıdemli küratör olan Dr. Katie Collins, endeksin yalnızca omurgalıları kapsadığı için bitkiler, böcekler ve onlara bağlı diğer canlılar dahil çok sayıda önemli türü dışarıda bıraktığını belirtti. Collins, "Bahçe salyangozlarını kaybederseniz, şarkıcı ardıç kuşunu da kaybedersiniz" uyarısında bulundu.

WWF, yalnızca koruma çalışmalarının gerilemeyi tersine çeviremeyeceğini, sorunun nedenlerinin de ele alınması gerektiğini savunuyor. En büyük baskıların, yaban hayatının bağımlı olduğu yaşam alanlarını tahrip edebilen tarımdan ve iklim değişikliğini körükleyen fosil yakıt kullanımından kaynaklandığı belirtiliyor.

Kuruluşa göre para yanlış yöne akıyor. Rapor, 2023'te doğaya zarar veren faaliyetlere yaklaşık 7,3 trilyon dolar (5,53 trilyon sterlin) giderken, doğayı koruma veya restore etmeye 220 milyar dolar harcandığını tahmin ediyor. Bu, kabaca 33'e 1 oranında bir dengesizlik anlamına geliyor.