Çin yapımı oyuncak ABD rafına nasıl ulaşıyor?

ABD'de satılan çocuk oyuncaklarının çoğunun altında aynı üç kelime yazılı: "Made in China" (Çin Malı). ABD hükümeti verilerine göre 2024'te ülkeye ithal edilen oyuncakların yüzde 78,3'ü Çin'den geldi. Geçen yıl Çin'den ithal edilen oyuncakların değeri 9,8 milyar doları (yaklaşık 7,4 milyar sterlin) buldu.

Yılbaşı yaklaşırken ABD ve dünyada oyuncak sektörü yılın en yoğun dönemine giriyor. BBC World Service'in "Follow the Money" (Paranın İzinde) serisi, bir oyuncağın Çin'deki fabrikadan ABD'deki mağaza rafına kadar izlediği yolu ve paranın nereye gittiğini araştırdı.

Üretim Çin'in güneyinde yoğunlaşıyor

Çin'in güneyinde Hong Kong'a komşu Guangdong eyaleti, ülkenin oyuncak üretim merkezi konumunda. Dongguan şehrindeki Mihox fabrikasında işçiler çelik kalıplardan plastik oyuncakları çıkarıp boyama için kasalara yerleştiriyor. Şirket 800'den fazla kişiyi istihdam ettiğini ve yılda yaklaşık 55 milyon oyuncak ürettiğini belirtiyor. Bu üretimin yarısı ABD pazarına gidiyor.

Her oyuncak, müşteriden gelen bir tasarımla başlıyor. Fabrika önce prototip hazırlıyor, ardından plastik parçaların ve diğer bileşenlerin şekillendirileceği kalıpları üretiyor. Mihox satış ekibinden Melanie Wang, ilk fikirden bitmiş oyuncağa kadar geçen sürenin bir ile iki yılı bulduğunu söylüyor. Bu sürenin büyük bölümü müşterinin tasarımı defalarca değiştirmesiyle geçiyor.

Tasarım onaylandıktan sonra süreç hızlanıyor. Bir kalıp yaklaşık bir ayda hazırlanıyor, üretim süreci ise yaklaşık üç ay sürüyor.

Peki fabrika, ABD'deki perakende satış fiyatının ne kadarını alıyor? Wang'a göre bu oran yaklaşık yüzde 20. Yani 30 dolarlık bir oyuncakta fabrikaya 6 dolar kalıyor. Bu tutar plastik ve diğer malzemelerin maliyetini, ücretler dahil üretim giderlerini ve fabrikanın kârını kapsamak zorunda.

ABD'li oyuncak firması Basic Fun'un CEO'su Jay Foreman'a göre Çin fabrikaları tipik olarak yüzde 3 ile yüzde 10 arasında kâr ediyor. Bu da 30 dolarlık bir oyuncakta fabrikanın aldığı 6 doların 18 ile 60 sentinin kâr olduğu anlamına geliyor.

Hong Kong Oyuncak Üreticileri Derneği Başkanı Samson Ko, üyelerinin çoğunun 1980'lerde daha ucuz arazi ve iş gücü nedeniyle fabrikalarını sınırın ötesine, Çin anakarasına taşıdığını belirtiyor. Ona göre oyuncak yapım yöntemleri o günden bu yana neredeyse hiç değişmedi. Otomasyon ağırlıklı olarak kalıplama ve paketleme aşamalarında kullanılıyor; ancak peluş oyuncaklarda ve bazı elektronik ürünlerde üretim hâlâ yoğun iş gücü gerektiriyor. Ko, son zamların ardından Çin iş gücünün artık ucuz olmadığını ekliyor.

Bu yılın başındaki bir rapora göre Vietnam'daki ortalama ücret, Çin'dekinin yaklaşık yarısı düzeyinde. Buna karşın Ko'nun üyelerinin yüzde 10'undan azı üretimlerinin bir kısmını Çin dışına taşıdı; bu taşınmalar da çoğunlukla müşteri talebi üzerine gerçekleşti.

Ko'ya göre Çin'deki fabrikalar hâlâ yoğun çalışıyor. Çünkü tek bir oyuncak, parçaların kalıplanmasından elektronik bileşenlerin eklenmesine, kumaş dikiminden nihai montaja kadar birden fazla üretim aşamasından geçebiliyor ve bu süreçte farklı fabrikalara gitmesi gerekebiliyor. Ko, Guangdong'da bu tesislerin birbirine yakın konumlandığını ve uyum içinde çalışmaya alışkın olduğunu, bunun da üretim sürecini diğer ülkelere kıyasla daha akıcı hale getirdiğini söylüyor.

Liman, nakliye ve gümrük

Fabrikadan çıkan oyuncak kamyonla Guangdong'un en büyük limanı Shenzhen gibi bir limana gidiyor. Hong Kong merkezli lojistik şirketi FreightAmigo'nun kurucu ortağı Ivy Tse, Shenzhen'den ABD'nin batı kıyısına deniz yoluyla ulaşımın yaklaşık 15 gün, doğu kıyısına ise 25-30 gün sürdüğünü belirtiyor. Bu yılın Noel oyuncakları Ağustos ve Eylül aylarında Çin'den yola çıktı.

Tse'ye göre fabrikadan ABD'ye nakliye, oyuncağın üretim maliyetine genellikle yaklaşık yüzde 10 ekliyor. 30 dolara satılan ve üretimi 6 dolar tutan bir oyuncakta bu, 60 sentlik bir nakliye maliyeti anlamına geliyor.

Oyuncak ABD'ye ulaştığında Çin'den gelen oyuncaklara uygulanan gümrük vergisinin ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu'na (CBP) ödenmesi gerekiyor. Geçen ay Başkan Trump ile Çin lideri Xi Jinping arasındaki görüşmelerin ardından iki hükümet oyuncaklarda daha düşük gümrük vergisi önerdi. Ancak yeni bir oran ya da başlangıç tarihi belirlenmedi; ABD'nin önce kamuoyu istişaresi düzenlemesi gerekiyor. Şu an için temel oran yüzde 12,5 ve bazı oyuncaklar daha fazla vergi ödüyor.

Vergi, oyuncağın perakende fiyatı üzerinden değil üretim fiyatı üzerinden alınıyor. Yani 30 dolarlık bir oyuncakta temel oran 6 doların yüzde 12,5'i, yani 75 sent. Bu vergiyi oyuncakları ithal eden Amerikan şirketi ödüyor.

Chicago yakınlarında faaliyet gösteren ve eğitici oyuncaklar satan aile şirketi Learning Resources da bu firmalardan biri. Şirket, oyuncaklarının yarısını Çin'den ithal ediyor. CEO'su Rick Woldenberg, gümrük vergisinin tamamını kendilerinin ödediğini vurguluyor.

Foreman, ABD'de bir oyuncağa harcanan paranın büyük bölümünün ülke dışına çıkmadığını açıklıyor. Florida merkezli firması Tonka kamyonları ve Care Bears peluş oyuncakları üretiyor. Foreman'a göre bu para kendi şirketinde, ABD'li nakliye firmasında ve perakendecide kalıyor.

30 dolarlık oyuncağı üretmek, ABD'ye getirmek ve ithalat vergisini ödemek toplam 7,35 dolar tutuyor. Geriye 22,65 dolar, yani toplam fiyatın yüzde 75,5'i kalıyor. ABD'li dağıtım firması için 2,65 dolar ayrıldığında oyuncak şirketi ile perakendeci kalan geliri genellikle yarı yarıya paylaşıyor; bu da her birine 10'ar dolar bırakıyor.

Kâr marjları ticari açıdan hassas olduğu için genellikle açıklanmıyor. Ancak sektör araştırmaları, oyuncak firması ve perakendecinin genellikle yüzde 25'e kadar, yani 2,50 dolar kâr elde ettiğini gösteriyor. Bir oyuncağın ABD'de raflara girmesi hem yoğun emek hem de uzun bir yolculuk gerektiriyor.