Ceza indirimini engelleyen yasa insan haklarına aykırı değil

Birleşik Krallık'ın en üst yargı organı olan Yüksek Mahkeme (Supreme Court), çocuk yaşta cinayet işleyen bir kişinin hapis cezasının gözden geçirilmesini engelleyen yasayı insan haklarına aykırı bulmadı. Karar, ülkedeki gençlik dönemi müebbet cezalarına ilişkin hukuki süreci sona erdiriyor. Ancak davanın Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşınma olasılığı bulunuyor.

Hemsby'de 2014'te işlenen cinayet

Dava, 2014 yılında Norfolk'un Hemsby bölgesinde işlenen bir cinayete dayanıyor. Olay sırasında 17 yaşında olan Jesse Quaye ile 15 yaşındaki Ayomindy Bile, 21 yaşındaki Connor Barrett'i öldürdü. İkili, davetsiz gittikleri bir doğum günü partisinde başka bir davetliye saldırmak amacıyla yanlarında bıçak getirmişti. Barrett, ailesinin ve küçük kardeşinin gözü önünde hayatını kaybetti.

Mahkumiyetin ardından 18 yaşına gelmiş olan Quaye ve Bile, çocuk katillere verilen müebbet hapis cezası anlamına gelen "Her Majesty's pleasure" kapsamında 15 yıl asgari süreyle hapse mahkum edildi. Uzun süredir geçerli olan hukuk ilkelerine göre, genç yaşta cinayetten mahkum edilen bir kişi, cezasının yarısını çektikten sonra asgari süresinin yeniden değerlendirilmesini talep edebiliyordu. Bu politika ve diğer gençlik ceza yasaları, bazı ağır suçluların yirmili yaşlarında olgunlaşarak rehabilite olduğuna dair bulguları dikkate alıyordu.

Ancak Parlamento 2022'de, 18 yaşından sonra mahkum edilen genç katillerin ceza incelemesi talep etmesini engelleyen bir düzenlemeyi kabul etti. Yeni yasa, Quaye'nin asgari süresinin gözden geçirilmesini talep etmesini imkansız hale getirdi. Halen 29 yaşında olan ve cezaevinde bulunan Quaye, bu düzenlemeye hukuki itiraz başlattı.

Yüksek Mahkeme kararı ve sonraki adımlar

Quaye'nin avukatları, uygulamanın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ndeki keyfi tutuklama yasağı, geçmişe dönük cezalandırma yasağı ve yaşa dayalı ayrımcılık yasağının ihlali anlamına geldiğini savundu. 2024'te iki Yüksek Mahkeme hakimi Quaye'nin lehine karar verdi, ancak Temyiz Mahkemesi bu kararı bozdu.

Yüksek Mahkeme'nin beş hakimi, Salı günü açıklanan kararında, yasanın uzun zamandır çocuk ve yetişkin katiller arasında ayrım yaptığını, dava hakiminin asgari süreyi doğru ve adil şekilde belirlediğini ifade etti. Hakimler, AİHM'nin Birleşik Krallık hükümetini Quaye'nin asgari süresini düşürmeye zorlamadığı sonucuna vardı.

Kararda, "Bu, ahlaki ve siyasi yargı sorularını içeren bir sosyal politika kararıdır ve yasama organının [Parlamento'nun] yetki alanındadır" denildi. Ayrıca mahkumiyet veya ceza tarihinde 18 yaşında olmaya dayalı net bir ayrım yapılmasının, ceza ve ceza adaleti sisteminin tanınmış bir özelliği olduğu belirtildi.

Quaye'yi temsil eden ceza hukuku avukatı Simon Creighton, davanın adaletle ilgili iki temel soruyu gündeme getirdiğini söyledi. Creighton, "İnsanlara bu cezalar verildiğinde, cezanın bir inceleme anlamına geldiği söylenmişti. On yıl sonra bunun artık geçerli olmadığının söylenmesi, adaletsizliğin bir yönü" dedi. Creighton, ceza mahkemelerindeki uzun gecikmelere dikkat çekerek, davanın 18 yaşından önce görülüp görülmemesinin tamamen keyfi olduğunu savundu ve kararın Strazburg'daki AİHM'ye taşınması için "güçlü bir olasılık" bulunduğunu belirtti. Bu tür davaların görülmesi genellikle yıllar alıyor ve mahkeme yalnızca Birleşik Krallık mahkemelerinin insan hakları sorularını tam olarak çözmediğini düşündüğünde başvuruları inceliyor.