Burnham'in bütçe sınavı: Küçük adımlar ile büyük hedefler arasında

İngiltere Başbakanı Andy Burnham ve Maliye Bakanı John Healey, 28 Ekim'de açıklayacakları ilk bütçe ile zorlu bir denge sınavından geçiyor. Hükümet, bir yandan hanelere destek ve savunma harcamaları gibi taahhütlerini yerine getirmeye çalışırken, diğer yandan ekonomik büyümeyi canlandırma ve borç yükünü azaltma hedefleri arasında sıkışmış durumda.

Kuzey İngiltere'ye 2040 Olimpiyatları fikri

Hükümetin gündeminde, 2040 ve sonrası için Kuzey İngiltere'de büyük bir spor etkinliği düzenlenmesi fikri var. Bu kapsamda 7 milyon sterlinlik bir fizibilite çalışması yapılması planlanıyor. Maliye Bakanlığı'na göre, bu tutar genel bütçe içinde küçük bir kalem olsa da, uzun vadeli bir vizyon ortaya koyması açısından önemli. Hükümet, bu tür projelerle ülke genelinde bir 'iyi his' atmosferi yaratmayı, istihdam ve kalkınma yaratmayı hedefliyor.

Ancak muhalefet, bu tür açıklamaların asıl zor kararları ertelemek için kullanıldığını savunuyor. Birçok eleştirmen, bütçenin 'ertelenmiş kararlar bütçesi' olduğunu ve hükümetin cesur adımlar atmaktan kaçındığını belirtiyor.

Bütçede neler olabilir?

Maliye Bakanı Healey'in, iş dünyasına yönelik bazı düzenlemeleri azaltma, küçük işletmelere destek verme ve enerji faturalarında artışı sınırlama gibi önlemler açıklaması bekleniyor. Ayrıca bankalara ek vergi getirilmesi ve yerel yönetimlere daha fazla yetki devri (devolution) yapılması da masada. Ancak hükümetin, ana vergi oranlarını (gelir vergisi, KDV, çalışanlar için Ulusal Sigorta) değiştirmeyeceğine dair seçim vaatleri bulunuyor. Kamu harcamaları, borçlanma ve vergilerin tarihi yüksek seviyelerde olduğu bir dönemde, bütçe manevra alanı oldukça dar.

Hükümet kaynakları, bütçenin 'büyük sürprizler' içermeyeceğini, aksine 'istikrar' mesajı vereceğini söylüyor. Bir iş dünyası temsilcisi, 'Zarar vermeyin yeter' diyerek beklentileri özetliyor. Ekonomistler ise, Orta Doğu'daki savaş nedeniyle yükselen fiyatların da etkisiyle, bütçenin sınırlı imkanlarla hazırlandığını vurguluyor.

Siyasi denge ve gelecek sınavı

Burnham ve Healey, partisi içinde nadir görülen bir birlik havasını korumaya çalışıyor. Ancak önümüzdeki dönemde göç ve refah reformu gibi konularda alınacak kararlar bu dengeyi zorlayabilir. Muhalefet, bütçenin uzun vadeli sorunları (savunma, sosyal bakım, refah) ertelemekle eleştiriyor. Hükümet ise, Burnham'in sosyal bakım için 'üçlü kilit' sistemini gözden geçirme kararı gibi cesur adımlar attığını savunuyor.

Başbakan Burnham'in ilk aylardaki performansı, anketlerde olumlu yansıyor. Ancak asıl sınav, 2026'daki harcama gözden geçirmesi (Spending Review) olacak. Şimdilik, bütçe küçük adımlarla büyük hedeflere ulaşma çabası olarak görülüyor; ne tam anlamıyla bir 'popülist bütçe' ne de radikal bir reform programı.