Bu sonbaharda gökyüzünde izlenebilecek beş olay

Sonbaharın gelmesiyle kuzey yarım kürede geceler uzuyor ve gökyüzünü izlemek için daha fazla zaman kalıyor. Önümüzdeki aylarda meteor yağmurlarından parlak yıldız kümelerine kadar izlenebilecek bir dizi olay yaşanacak.

BBC News'in derlemesine göre bu olaylar Pleiades (Ülker) yıldız kümesiyle başlıyor. Ekim sonunda Orionid meteor yağmuru ve gezegenlerin dizilişi, Kasım'da ise Leonid meteor yağmuru ile bir süper Ay izlenecek.

Pleiades ve Orionid meteor yağmuru

Geceler uzadıkça gökyüzünün en tanınmış yıldız kümelerinden Pleiades daha belirgin hale geliyor. Yedi Kızkardeşler olarak da bilinen Pleiades, Dünya'dan yaklaşık 440 ışık yılı uzaklıkta genç yıldızlardan oluşan bir küme. Adına karşın çıplak gözle genellikle altı kadar yıldız görülebiliyor; dürbün ya da teleskopla çok daha fazlası seçilebiliyor.

Sonbahar akşamlarında doğuya bakıldığında Pleiades, Boğa (Taurus) takımyıldızı içinde bulunuyor.

Orionid meteor yağmuru ekim başından kasım başına kadar etkin olup 21 Ekim civarında zirveye ulaşıyor. Dünya, yılda iki kez Halley Kuyruklu Yıldızı'nın geride bıraktığı toz ve parça izlerinden geçiyor. Bu küçük parçacıklar atmosfere yüksek hızla girip ısınarak meteor olarak gördüğümüz ışık çizgilerini oluşturuyor. Orionidler adını, ışıması sanki kendisinden geliyormuş gibi görünen Orion (Avcı) takımyıldızından alıyor.

Meteorları görmek için dürbün ya da teleskoba gerek yok; karanlık bir yer bulup yapay ışıklardan uzaklaşmak ve gözlerin alışmasına zaman tanımak yeterli.

Gezegenler ve Leonid meteor yağmuru

14 Kasım civarında erken kalkanlar Merkür, Venüs, Mars ve Jüpiter'in bir arada görüldüğü bir dizilişle karşılaşabilir. Dört gezegen gün doğumundan önce ufuk çizgisinin üzerinde olacak, ancak bazıları diğerlerinden daha kolay seçilecek. Merkür gökyüzünde alçakta kaldığı ve yükselen güneşin parıltısına yakın olduğu için özellikle zor görülecek. Venüs ile Jüpiter ise gece gökyüzünün en parlak cisimlerinden olduğu için çok daha rahat fark edilecek.

Kasım sonlarında bir meteor yağmuru daha geliyor. Leonidlerin 17 Kasım civarında zirveye ulaşması bekleniyor. Atmosfere saniyede yaklaşık 70 kilometre hızla giren Leonidler, Dünya'dan görülebilen en hızlı meteorlardan bazıları.

İdeal ve karanlık gökyüzü koşullarında zirve sırasında saatte yaklaşık 10 ila 15 Leonid görülebiliyor; ancak gerçek sayı havaya, ışık kirliliğine ve Ay'ın parlaklığına bağlı. Leonidler adını, ışıması sanki kendisinden geliyormuş gibi görünen Aslan (Leo) takımyıldızından alıyor. En iyi izleme zamanı genellikle gece yarısından sonra ve şafaktan önce, Aslan takımyıldızı gökyüzünde daha yüksekteyken.

Kasım süper Ay'ı

Kasım dolunayı Kunduz Ayı (Beaver Moon) olarak biliniyor. Adın, kunduzların kış öncesinde barınaklarını hazırlayıp yiyecek depoladığı bu dönemden geldiği düşünülüyor.

Bu dolunay aynı zamanda bir süper Ay olacak ve 24 Kasım'da dolunay evresine ulaşacak. Süper Ay, dolunayın Dünya'ya görece yakın olduğu zaman ortaya çıkıyor ve Ay biraz daha büyük ve parlak görünüyor.

Kasım süper Ay'ı, Şubat 2027'ye kadar süren ve dört dolunayın süper Ay sayılabildiği serinin de ilki. Gökyüzü izlemek için dışarı çıkmadan önce hava durumunu kontrol etmekte yarar var.