Brezilya Amazonları'nda ormansızlaşma rekor düşük seviyeye indi

Brezilya hükümetinin yeni verilerine göre Amazonlar'daki ormansızlaşma, kayıtların tutulmaya başlandığı 1988'den bu yana en düşük seviyeye indi. Ancak bu küresel ölçekte önemli başarının sürüp sürmeyeceği, 25 Ekim'de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turuna bağlı.

İkinci tura kalan iki aday, yağmur ormanlarının geleceği ve ABD ile ilişkiler konusunda birbirinden keskin biçimde ayrılan görüşlere sahip. Mevcut Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, Amazonlar'daki tahribatı yavaşlatma ve yoksulluğu azaltma konusundaki performansına rağmen ilk turda geride kaldı. Rakibi ise eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu Flávio Bolsonaro.

Ormansızlaşmanın en güvenilir ölçüsü kabul edilen Prodes uydu veri serisine göre Amazonlar'daki ağaç kesimi son bir yılda %41,8 azalarak 3.335 kilometrekareye düştü. Bu, ölçümlerin başladığı 1988'den bu yana en düşük değer. Önceki rekor düşük seviyeyi 1.236 kilometrekareyle geçti; bu da Rio de Janeiro büyüklüğünde bir alana denk geliyor.

Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü'nün derlediği verilere göre, Lula yönetiminin başlamasından bir önceki yıl olan 2022'den bu yana ormansızlaşma hızı %71,2 yavaşladı. Bu sonuçta daha sıkı denetim önlemleri ve çevre kurumlarına yapılan devlet yatırımları etkili oldu.

En kötü ve en iyi durumdaki eyaletler

2026'da en kötü sicile sahip eyaletler, Amazonlar'daki toplam ormansızlaşmanın %33,9'unun görüldüğü Pará, %25,5 ile Mato Grosso ve %15,7 ile Amazonas oldu. Ancak bu bölgelerde bile rakamlar önceki yıla göre %45'ten fazla düştü. Sorunun büyüdüğü tek eyalet, Bolsonaro'nun kalesi olan Roraima oldu; burada oran %0,4 arttı.

Amazonlar'ın dışında, komşu savana bölgesi Cerrado, 2001'den bu yana en düşük yıllık ormansızlaşma rakamını 5.516 kilometrekareyle kaydetti. Bu önemli çünkü Cerrado uzun süredir, soya ve sığır üreticilerinin Amazonlar'da izin verilenden daha fazla ormanı temizleyebildiği bir çevresel fedakârlık alanı olarak görülüyordu. Son dört yılda Cerrado'daki ormansızlaşma %48,4 azaldı.

Bazı çevrecileri gözyaşlarına boğan bu çarpıcı sonuçlar, Jair Bolsonaro'nun 2019-23 dönemiyle keskin bir tezat oluşturuyor. Bolsonaro döneminde, orman koruma kurumlarına yapılan kesintiler, çevre suçlarına verilen cezaların azaltılması ve yasadışı madenciler, kereste kaçakçıları ile arazi gaspçılarına verilen sözlü destek nedeniyle Amazonlar'daki ormansızlaşma %59,5 arttı; bu kabaca günde bir milyondan fazla ağacın yok edilmesine denk geliyor.

Bolsonaro daha sonra darbe girişiminden mahkûm edildi, ancak oğlu babasını serbest bırakacağına ve seçeceği herhangi bir hükümet pozisyonuna getireceğine söz verdi. Genç Bolsonaro, babasının izinden giderek Amazonlar'daki yağmacı toprak sahiplerinin ve diğer çıkar odaklı grupların desteğini kazanmaya çalışıyor, manifesto metninde iklim krizini görmezden geliyor.

Yağmur ormanlarını savunmak için herkesten fazla çaba harcadığı söylenen eski Çevre Bakanı Marina Silva, Flávio Bolsonaro'nun babasının Amazonlar'ı yok etmeye yönelik "sapkın projesini" tamamlamaya çalışacağı uyarısında bulundu.

İki aday arasındaki keskin fark, Amazonlar'daki seçim sonuçları haritasında da görülüyor: Bolsonaro bozulmuş orman, maden, çiftlik ve soya tek tarım alanlarının yakınında en fazla oyu alırken, Lula'nın desteği büyük kentlerde veya bitki örtüsünün görece bozulmamış olduğu orman bölgelerinde daha yüksek çıktı.

Fark, iki adayın ABD ile ilişkilerinde de belirgin. Lula, Trump'ın ülkeyi sömürgeleştirmeye ve kaynaklarını ele geçirmeye çalıştığı uyarısında bulunuyor. Amazonlar'ı Brezilya için egemen bir varlık, yerli halklar için önemli bir yurt ve küresel iklim istikrarı çabalarının temel unsuru olarak savunuyor.

Bolsonaro ailesinin ise ABD ile yakın bağları var. Flávio'nun kardeşi Eduardo geçen yıldan bu yana Teksas'ta yaşıyor ve Trump yönetimine kendi ülkesine cezai tarifeler uygulaması çağrısı yaptı. Jair Bolsonaro ABD bayrağını selamladı ve "USA, USA" sloganları attı. Ailenin iktidara gelmesi hâlinde Brezilya'nın ticaret önceliklerini, özellikle kritik mineraller konusunda Çin ve Avrupa'dan ABD'ye kaydırması bekleniyor.

Ancak en büyük fark, aşırı sağın çevresel ve sosyal kaygıları gözetmeksizin Amazonlar'daki ve Brezilya'nın diğer bölgelerindeki doğal kaynakları en yüksek teklifi verene satmaya hazır olması.

Çevre grupları, yeni ormansızlaşma verilerinin cumhurbaşkanlığı ikinci turunda ne kadar şeyin tehlikede olduğunu gösterdiğini belirtiyor. İklim Gözlemevi (Climate Observatory) yürütme sekreteri Marcio Astrini, "Bu rakam, Brezilya'da orman tahribatını sona erdirmenin tamamen mümkün olduğunu açıkça gösteriyor" dedi.

Astrini, "Ancak her şey seçim sonucuna bağlı. Ülke, ormansızlaşmanın sonuna doğru mu yoksa ormanın sonuna doğru mu ilerleyeceğimize karar verecek" diye konuştu.