BM: Gelişmekte olan ülkeler üçlü şokla karşı karşıya

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), gelişmekte olan ülkelerin enerji krizi, El Niño iklim olayı ve yükselen borçlanma maliyetlerinden oluşan üçlü bir şokla karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. UNDP yöneticisi Alexander De Croo, bu hafta Bangkok'ta yapılacak Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası yıllık toplantıları öncesinde uluslararası toplumdan "dayanışma ve küresel eylem" çağrısı yaptı.

De Croo, "Gelişmekte olan ülkelerin kolları ve bacakları farklı yönlere çekiliyor; onlar için durum gerçekten zor" dedi.

UNDP, toplantılar öncesinde "No Time to Recover" (Toparlanmaya Zaman Yok) başlıklı bir rapor yayımladı. Raporda enerji, iklim ve borç alanındaki "üst üste gelen krizlerin" yarattığı riskler ortaya konuyor.

Rapora göre, Orta Doğu'da çatışmaların yeniden başlamasının ardından son haftalarda petrol fiyatları yeniden varil başına 100 doların üzerine çıktı. Bu yıl İran savaşının patlak vermesinden bu yana dünyanın en yoksul insanlarından 130 milyon kadarı, hükümetlerin acil önlemleri sayesinde yüksek fiyatların tam etkisinden korunabildi.

Ancak rapor, hükümetlerin vatandaşlarını artan maliyetlere karşı korumak için gereken kaynakları tükenmeye başladığı için bu kişilerin çoğunun artık risk altında olduğu uyarısında bulunuyor.

De Croo, "Şu an gördüğümüz şu: ülkeler politikalarını değiştiriyor ve fiyat artışlarının yansımasına izin veriyor. Politikalarını değiştiriyorlar çünkü başka seçenekleri yok; mali alanları tamamen tükenmiş durumda" dedi.

De Croo, "On milyonlarca, hatta yüz milyonlarca insanı yeniden yoksulluğa sürükleyebilecek mükemmel bir fırtınaya tanık oluyoruz" ifadelerini kullandı.

El Niño ve borçlanma maliyetleri

Öte yandan, belki de son 1.000 yılın en kötü El Niño iklim deseninin yaygın ürün kayıplarına yol açması ve aşırı hava olayları riskini artırması bekleniyor. Aynı zamanda küresel tahvil satış dalgası hükümetlerin borçlanma maliyetlerini yükseltiyor.

De Croo, "Bugün gelişmekte olan ülkeler için tahvil finansmanının maliyeti yüzde 9. Bu gerçekten çok yüksek" dedi.

Durumun şimdi ile bahar arasında daha da kötüleşmesinin beklendiğini belirten De Croo, "Bahsettiğimiz üç konunun her biri için de maalesef şu anda tünelin sonunda ışık görmüyoruz" diye konuştu.

Uyarılar, kampanya grubu Debt Justice'in pazar günü yayımladığı ayrı bir araştırmayla da örtüşüyor. Araştırma, yüksek borç ödeme maliyetlerinin sosyal etkisini gözler önüne seriyor. IMF tarafından borç sıkıntısı içinde ya da riski altında sınıflandırılan düşük gelirli ülkelerin 2019'dan bu yana eğitim bütçelerini ortalama yüzde 8, genel kamu harcamalarını ise yüzde 2 kıstığı belirtiliyor.

Debt Justice direktörü Heidi Chow, "Yüksek borç seviyeleri insanların sağlık hizmetlerine ve eğitime erişimi üzerinde yıkıcı bir etki yaratıyor" dedi.

Debt Justice, en ağır borçların doğrudan iptal edilmesini ve IMF'nin yönettiği ortak borç yeniden yapılandırma çerçevesinin elden geçirilmesini talep ediyor.

Chow, "Bankalar, hedge fonlar ve petrol tacirleri gibi en yüksek faizli borç verenlerden başlayarak acilen borç iptaline ihtiyacımız var" ifadelerini kullandı.

De Croo, UNDP'nin en kötü etkilenen ülkeler için borç hafifletme çabalarına karşı olmadığını, ancak müzakere sürecinin aylar alacağını savunarak bunun yerine daha acil eylem çağrısı yaptı. De Croo, uluslararası topluma, çok taraflı borç verenlere, bağışçılara ve ortaklara seslenerek ülkelerin en savunmasız haneleri desteklemeye devam edebilmesi için uygun maliyetli finansmana erişimin artırılmasını istedi.

De Croo, IMF Başkanı Kristalina Georgieva'nın tahvil getirilerini düşürmek amacıyla gelişmiş ülkelerde harcama kısıtlaması çağrısını olumlu karşıladığını söyledi. Ancak gelişmekte olan ülkeler için de koordineli bir politikaya ihtiyaç olduğunu vurgulayarak, bunun "sıranın sonundasınız, ne olacağını göreceğiz" yaklaşımı olamayacağını belirtti.

Kovid krizi sırasında G20 ülkeleri gelişmekte olan ülkeler için borç geri ödemelerine geçici bir duraklama getirmişti. De Croo, merkez bankalarının son finansal krizlerde kullandığı likidite önlemlerine de dikkat çekti.