Birleşik Krallık, 2 milyar sterlinlik Enerji Varlık Fonu kuruyor

Birleşik Krallık, uzun süredir tartışılan petrol ve gaz gelirlerinden ulusal bir fon oluşturma fikrini hayata geçiriyor. Maliye Bakanı John Healey, çarşamba günü Jackdaw gaz sahasının onaylanmasıyla birlikte Enerji Varlık Fonu'nun (Energy Wealth Fund) kurulduğunu açıkladı. Fon, mevcut Ulusal Varlık Fonu'ndan (National Wealth Fund) 2 milyar sterlin aktarılarak oluşturulacak. Açıklama, ülkenin ulusal borcunun ilk kez 3 trilyon sterline ulaştığı haftaya denk geldi.

Hükümet, Kuzey Denizi'nden elde edilen gelirlerin gelecek nesiller için yatırıma dönüştürülmesini hedefliyor. Healey, "Kuzey Denizi petrolü ilk kez 1980'lerde keşfedildiğinde bunu yapsaydık, şimdi muhtemelen 1 trilyon sterlin değerinde bir İngiliz Varlık Fonu'na sahip olacaktık" dedi. Hazine yetkilileri, bu eksik fonun değerini ilk kez iç modellerle hesapladı. Hesaplama, ülkenin geçmişteki 200 milyar sterlinlik Kuzey Denizi gelirinin yatırıma yönlendirildiği ve Norveç'inkine benzer bir getiri oranıyla büyüdüğü varsayımına dayanıyor.

Norveç modeli ve farklılıklar

Norveç, aynı Kuzey Denizi'nden elde ettiği gelirlerle 2,4 trilyon dolarlık bir fon biriktirdi. Norveç fonu, yılda değerinin yaklaşık yüzde 3'ünü hükümet bütçesine aktarıyor ve yurt dışında yatırım yapma zorunluluğu bulunuyor. Birleşik Krallık'ın yeni fonu ise yurt içinde yeşil enerji yatırımlarına yönelebilecek. Hükümete yakın bir kaynak, "Norveç uzun vadeli yatırımın gücünü gösteriyor; hükümet bu ilkeden ders almak istiyor, modeli birebir kopyalamak değil" dedi. Aynı kaynak, geçmişte bu gelirlerin sistematik olarak yatırılmamasının "kaçırılmış bir fırsat" olduğunu belirtti.

Ekonomistler arasında, 1980'lerdeki petrol gelirlerinin seçim öncesi vergi indirimlerinde heba edildiği yönünde eleştiriler yaygın. Norveç'in fonu ise asıl olarak 1996'da başladı. İskoç bağımsızlık yanlıları da uzun süredir kayıp petrol fonu argümanını dile getiriyor.

Birleşik Krallık'ın yeni fonu, Kuzey Denizi üretimi yavaşladıkça azalan enerji vergisi gelirleriyle beslenecek. Jackdaw ve mevcut sahaların uzatılması, bu yavaşlamayı bir miktar dengeleyebilir. Norveç ise petrol şirketlerinin hisselerine sahip olarak kârlarından da pay alıyor. Norveç fonu 30 yıl önce 2 milyar Norveç kronu ile başladı ve bugün bu değerin binden fazla katına ulaştı. Kimse Birleşik Krallık'ın 2 milyar sterlinlik fonunun 2056'da 2 trilyon sterlin olmasını beklemiyor; ancak geçmişte benzer ileri görüşlü bir adım atılsaydı ne olabileceği sorusu gündemdeki yerini koruyor.