Bilim gazetecisinin adı sahte hesaplarla makale satmak için kullanıldı

Guardian yazarı Linda Geddes, LinkedIn'de kendisinin yazmadığı bir New York Post haberine katkıda bulunduğu iddiasıyla etiketlendiğinde, adının bilim dergilerine makale önerisi için kullanıldığını fark etti. Haberin üzerinde Geddes'in adı yazıyordu; ancak kendisi söz konusu kişiyi tanımıyor, röportaj yapmış olmayı bırakın adını dahi duymamıştı.

Olay, bundan üç hafta önce bilim dergisi Nature'da editör olarak çalışan bir arkadaşının, meslektaşlarından birine makale önerip önermediğini sormasıyla gün yüzüne çıkmıştı. Geddes bu tür bir girişimde bulunmamıştı. Ardından bir kişinin, Geddes'in adını ve kendisine ait olmayan bir e-posta adresini kullanarak Nature editörlerine ulaştığı, önerilerini inandırıcı kılmak için yazarın daha önce kaleme aldığı makalelere atıfta bulunduğu anlaşıldı.

Dergi, Geddes'in eski meslektaşı Caroline Williams'ın kimliğine bürünen başka bir sahtekarla da karşılaşmıştı. Bu kişi, Science dergisindeki bir editörü ikna ederek Williams adına bir makale sipariş etmiş ve yayımlatmış, karşılığında yaklaşık 1.000 dolar almıştı. Sahte Linda da Science'a bir haber önermiş, ancak başarılı olamamıştı. Geçen hafta Nature Medicine'dan bir editör de Geddes'e aynı şekilde öneri yapıp yapmadığını sordu.

Geddes, sahte hesapla kendi meslektaşının kimliğine bürünen kişi arasında olası bir bağ buldu. Sahte Linda'nın e-posta adresini Outlook.com'un hesap kurtarma sistemine giren yazar, kısmen gizlenmiş bir Gmail kurtarma adresiyle karşılaştı. Science'taki bir editör de sahte Caroline'ın e-postasıyla ilişkili aynı adres yapısını bağımsız olarak tespit etmişti.

Sahte hesapların arkasında kim var bilinmiyor

New York Post, söz konusu haberi kaldırdığını, iç inceleme başlattığını ve konuyu yetkili makamlara ilettiğini açıkladı. Haberdeki alıntıların büyük bölümü, tek bir e-posta röportajı dışında, daha önce yayımlanmış yazılardan kaynak belirtilmeden alınmıştı. Sahte Linda'nın önerilerinin birçoğunda yapay zeka destekli yazım izleri bulunuyor.

Geddes'in kafasını karıştıran asıl nokta, bu işin motivasyonu. Serbest bilim gazeteciliği kazançlı bir alan değil ve oldukça dar bir uzmanlık gerektiriyor. Yazarın en güçlü tahmini, zor durumdaki bir serbest gazetecinin, gelirini artırmak için daha yerleşik meslektaşlarının kimliğine büründüğü, süreci de yapay zeka ile hızlandırdığı yönünde. Ancak bu kişinin kimliğini açıklamadan ödemeyi nasıl alacağı sorusu yanıtsız kalıyor.

Britanya'nın dolandırıcılıkla mücadele kurumu Cifas'ın politika, strateji ve iletişim direktörü Dr. Simon Miller da durumu şaşkınlıkla karşılıyor. Miller, dolandırıcılığın genellikle büyük ölçekte, mekanik ve sanayileşmiş süreçlerle yapıldığını belirterek, "Bu neredeyse Agatha Christie romanlarına yakışır bir iş, ama 21. yüzyıl teknolojisiyle" dedi.

Kimliğe bürünme yalnızca gazetecilerle sınırlı değil

Adının kendisine ait olmayan işlerle anılması sorunu gazetecilerle sınırlı değil. Nisan ayında California'daki Scripps Enstitüsü'nden Prof. Eric Topol, hiç haberdar olmadığı bir bilimsel makalede adını gördü. Sözde ortak yazarlarından dördü de makaleden habersizdi, beşincisinin kimliği ise belirlenemedi. Topol durumu X'te duyurduktan saatler sonra derginin internet sitesi ortadan kalktı.

Topol, Amazon'da kendi adına kayıtlı, yazmadığı en az 12 kitap bulduğunu, bunlar arasında birkaç yemek kitabının da yer aldığını söyledi. "Yemek yapmayı bile bilmem" diyen Topol, bir hastasının kendisine sözde anı kitabını okuduğunu söylemesi üzerine durumdan haberdar olduğunu anlattı.

Digital Science'ın araştırma dürüstlüğü ve güvenliği başkan yardımcısı Dr. Leslie McIntosh, birinin saygın bir ismi izinsiz olarak bilimsel makaleye ekleyerek çalışmayı daha güvenilir göstermeye çalışabileceğini belirtti. Dolandırıcıların bazen saygın araştırmacıları editör olarak ekleyerek sahte dergileri meşru göstermeye ve yayın ücreti çekmeye çalıştığını da ekledi. McIntosh'a göre daha da kötüsü, birinin itibarını zedelemek için kasıtlı olarak yanıltıcı bilgi yayımlaması olurdu.

Google Threat Intelligence araştırmacısı Jamie Collier, suçluların çalınan kişisel bilgilerle başkalarının adına uzaktan iş bulduğunu, bunun bazen mağdurun haberi bile olmadan gerçekleştiğini söyledi. Collier'a göre üretken yapay zeka bu tür aldatmacaları kolaylaştırıyor; büyük dil modelleri inandırıcı özgeçmişler, kişiye özel ön yazılar ve uydurma iş deneyimi kanıtları üretebiliyor.

Britanya Yazarlar Derneği ve Büyük Britanya Yazarlar Loncası, edebiyat ajansı ve yayıncı taklidi yapan, yazarlardan para koparmaya ya da haklarını devretmelerini sağlamaya çalışan giderek karmaşıklaşan dolandırıcılıklar konusunda uyarıyor. Derneğin genel müdürü Anna Ganley, kendisine günde kitap festivalleri, edebiyat ajansları ve yayıncılardan geliyormuş gibi görünen beş ila on sahte e-posta ulaştığını, bazı yazarların gerçekçi görünen tekliflere yanıt vererek binlerce sterlin kaybettiğini aktardı.

Sahte Linda'nın faaliyetleri, küçük bir kazanç için büyük emek harcanmış gibi görünüyor. Ancak teknoloji bu tür kimliğe bürünmeleri kolaylaştırıyor. Miller, "Yapay zeka suçluların eşi görülmemiş hız ve ölçekte karmaşık taklitler oluşturmasına olanak tanıyor" dedi.

Geddes, sahte Linda ve sahte Caroline ile olası bağı bulunan üçüncü bir bilim gazetecisi olarak Sara Novak'ı da tespit etti. Sahte Sara, ağustos ayında Chemical and Engineering News'e bir haber önermiş, öneri reddedilmişti. Gerçek Sara'nın taklitçisinin e-posta adresini paylaşmasıyla Geddes, aynı gizlenmiş kurtarma adresine ulaştı.

Nature Health'ın genel editörü Dr. Ben Johnson, sahte Linda'nın önerisini reddettiğini belirterek, dergiler ve yayıncılar açısından riskin büyük olduğunu söyledi. Johnson, sahte bir gazeteciden gelen yapay zeka üretimi bir haberin kabul edilmesi halinde, hiç röportaj yapılmamış kişilerden uydurma alıntılar dahil metni saatlerce düzenlemek zorunda kalacağını ifade etti.

Tüm bunlar, çevrimiçi iletişimde karşıdaki kişinin kim olduğundan nasıl emin olunacağı sorusunu gündeme getiriyor. Geddes, New York Post'a taklitçisi hakkında e-posta gönderdiğinde gazete durumu düzeltmeye yardımcı olmayı kabul etmiş, ardından "Bana Guardian e-posta adresinden yazıyorsunuz. Kimliğinizi doğrulamak için başka bilgi verebilir misiniz?" diye sormuştu.

Science'ın sahte Caroline imzalı bir haberi yanlışlıkla yayımladığını fark etmesinin ardından, haber editörü John Travis ekibinin tüm önerileri ve taslakları yapay zeka dedektörlerinden geçirdiğini, ancak bu araçların kusursuz olmadığını söyledi. Travis, yeni yazarlar için Zoom görüşmesi şartı da getirdiklerini belirtti.

Nature'da editörler de daha dikkatli davranıyor. Johnson, kariyerinin başındaki serbest gazeteciler açısından bunun daha önce çalışmadığı gazetecilerden haber sipariş etme olasılığını azalttığını, yeni serbest çalışanlarla yazmadan önce görüşmek için zaman yaratması gerekeceğini söyledi. Ancak görüntülü aramalar bile kimlik garantisi vermiyor; Google, Kuzey Kore bağlantılı hackerların yöneticileri Zoom görüşmelerine çekmek için gerçek zamanlı deepfake kullandığını belgeledi.

Miller, beklenmedik yaklaşımların bilinen bir e-posta adresi veya telefon numarası üzerinden bağımsız olarak doğrulanmasını öneriyor. McIntosh ise havaalanlarındaki çok katmanlı kimlik kontrolleri gibi birden fazla doğrulama yöntemi kullanılmasını savunuyor.

Kimliği çalınanlar için hukuki yollar da bulunuyor. Londra merkezli hukuk firması Bates Wells'in kıdemli avukatı Rupert Earle, Birleşik Krallık hukukuna göre ücretli iş elde etmek amacıyla birinin kimliğine bürünmenin dolandırıcılık suçu oluşturabileceğini söyledi. Mağdurlar ayrıca "passing off" yani bir iş veya hizmetin tanınmış bir kişi ya da kuruluştan geldiği izlenimi yaratma ya da kendi üretmedikleri bir eserin adlarına yayımlanması durumunda yanlış atıf nedeniyle tazminat talebinde bulunabilir.

Ancak failin tespit edilmesi ve hukuki süreç başlatılması, özellikle yayınların yurt dışında olması ve taklitçinin konumunun bilinmemesi halinde zorlaşabiliyor. Sahte Linda ile sahte Caroline arasında birkaç ipucu bulunmasına rağmen hesapların arkasında kimin olduğu hâlâ bilinmiyor. Geddes, olayı Britanya'nın Report Fraud hizmetine bildireceğini ve taklitçisine faaliyetlerini durdurmasını talep eden bir ihtar e-postası gönderdiğini belirtti.