BBC belgeseli: Idi Amin'in Uganda'sından kaçışın hikâyesi

BBC Two'da yayımlanan ve iPlayer'da izlenebilen iki bölümlük "Escaping Idi Amin" (Idi Amin'den Kaçış) belgeseli, 1972'de Uganda'dan sürülen Asyalı toplumdan dört kişinin çocukluk ve gençlik yıllarındaki tanıklıklarını konu alıyor. Belgeselde konuşan Bharti, Harminder ve Paresh olaylar sırasında 9-11 yaşlarındaydı; çekimlerden sonra hayatını kaybeden Maz ise 20'li yaşlarının başındaydı. Dördü de Uganda doğumlu olarak büyüdü ve daha sonra Britanya vatandaşı oldu.

Belgesel, 1971'de ordu komutanı Idi Amin'in yönetimi zorla ele geçirmesinin ardından yaşananları anlatıyor. Katılımcılar, başlangıçta uzaktan duyulan patlama ve silah seslerinin günlük hayatlarını hemen tehdit etmediğini hatırlıyor. Ancak kısa süre sonra Amin'in siyasi rakiplerinin öldürülmesi ve toplu mezarlar ortaya çıktı. Ağustos 1972'de Amin, ülke nüfusu 10 milyon olan Uganda'da yaklaşık 80 bin Asyalı Ugandalı'nın 90 gün içinde ülkeyi terk etmesini zorunlu kıldı.

Sürgün kararı ve Britanya'daki tartışma

Belgesel, sürgünün arka planına da yer veriyor. Dönemin Uganda'sında Asyalı göçmenler doktor, esnaf ve beyaz yakalı çalışanlardan oluşan görece müreffeh bir orta sınıf haline gelmişti. Amin'in bu topluluğu suçlu ilan ederek ülkeden çıkarması, ülkeyi tüm vatandaşlarına fırsat sunan bir yere dönüştürme çabasının yerine bir azınlığı günah keçisi yaparak diktatörlüğünü güçlendirmesine hizmet etti.

Britanya'da ise sürgün kararı hararetli bir tartışmaya yol açtı. Dönemin ekonomik gündemini enflasyon ve yaşam maliyeti değil işsizlik belirliyordu. Enoch Powell'ın öncülük ettiği aşırı sağcı söylemler, göçmenleri sorunların kaynağı olarak göstererek halkın bir kesimini binlerce Ugandalı'nın gelişine karşı kışkırttı. Uganda'nın Britanya sömürge himayesinde olduğu dönemde Hint kökenlilerin kitleler halinde ülkeye getirilmiş olması nedeniyle Asyalı Ugandalıların Britanya pasaportu taşıması ve sığınma hakkına sahip olması bu kesimi ikna etmedi. Hükümet sürülenlerin bir bölümünü kabul etmeyi kabul ettiğinde ise yoğun eleştirilere maruz kaldı.

Uganda'da ırkçı tasfiyenin aşamaları belgeselde yer alıyor: önce sokakta Asyalılara yönelik taciz, ardından kontrol noktaları ve sokağa çıkma yasakları. Harminder'in babası, eve gelen askerler tarafından sorgulanmak üzere götürüldü ve bir süre sonra geri döndü; ancak tutuklananların birçoğundan bir daha haber alınamadı. Amin'in gizli polisi, düzenli ordudan bile daha acımasız hale geldi.

Yolculuk ve yeni bir hayat

90 günlük süre dolmadan Asyalı aileler hayati tehlike altında olduklarını anlayarak başkent Kampala'daki Britanya konsolosluğunda oturum belgesi ve çıkış bileti almak için sıraya girdi. Belgesel, Bharti ve Paresh'in yolda Amin'in askerleri tarafından durdurulduklarında gördükleri üzerine iki sarsıcı anıya odaklanıyor. Paresh, 9 yaşındayken kendisini güvenli bir yere götüren otobüsün penceresinden gördüklerini "Her konuştuğumda beni biraz daha yıkıyor" sözleriyle anlatıyor.

Belgesel, bir tür mutlu sonla da bitiyor. Bharti, Paresh, Harminder ve Maz doğdukları ülkeyi hiç unutmadı ancak Britanya'da yeni bir hayat kurdular ve Britanya'yı daha iyi bir yer haline getirdiler. Bharti'nin korunma altındaki çocukların güvenliğinden sorumlu sosyal hizmet görevlisi olarak geçirdiği 40 yıl, bu katkının somut örneklerinden biri olarak gösteriliyor.