Batılı diplomatlar Moskova'daki baskıyı BBC'ye anlattı

ABD'nin 2023-2025 yıllarında Moskova büyükelçisi olarak görev yapan Lynne Tracy, Rusya'da bulunduğu dönemi kariyerinin en zor görevi olarak tanımladı. BBC'ye konuşan Tracy, zorluğun temelinde sürekli fiziksel tehditten çok, belirsizliğin yüksek düzeyi olduğunu belirtti.

BBC, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalinin başlamasından bu yana Rusya'da görev yapmış beş diplomatla görüştü. Diplomatlar, bugünkü baskı düzeyini Soğuk Savaş dönemiyle kıyaslıyor; o dönemde Batı büyükelçilikleri fiziksel gözetim, hediyelerin içine yerleştirilen dinleme cihazları ve yetkilileri izlemek için kullanılan "casus tozu" olarak bilinen kimyasal ajanla takip ediliyordu.

Karşılıklı personel çıkarmaları ve personel eksikliği

Savaşın 2022'de başlamasının ardından Avrupa ülkeleri ve ABD'den yüzlerce Rus diplomat sınır dışı edildi. Moskova da karşılık olarak yüzlerce Batılı diplomatı istenmeyen kişi ilan etti ve birçok büyükelçilik personel sıkıntısı yaşamaya başladı.

Görüşülen diplomatlara göre Moskova'nın istihbarat servislerinin kapsamı ve yöntemleri, Batılı ülkelerin uygulamalarından çok daha geniş. Bir eski Avrupa diplomatı, Moskova'ya gitmeden önce kendisine "dinleme cihazları bekleyin, evinizin her odasında kamera bekleyin" uyarısında bulunulduğunu aktardı.

Başka bir eski büyükelçi, Rusya'nın iç güvenlik servisi FSB'nin iki Rus çalışanı kendilerinden bilgi toplamak üzere işe almaya çalışmasının ardından bu kişilerin işine son vermek zorunda kaldığını söyledi. Çalışanlar durumu büyükelçiliğe bizzat bildirdi ve aksi halde cezai soruşturmayla karşılaşabilecekleri belirtildi.

Akademi ve kültür alanında çalışan ve normal koşullarda diplomatik personelle ilişki kuracak Ruslar da Batılı yetkililerle temas kurmamaları için baskı altına alınıyor. Bir eski büyükelçi, konuklarının bir kez FSB ajanları tarafından büyükelçiliğin kapısına kadar takip edildiğini anlattı.

Fransa'nın eski büyükelçisi: İlişkilerin kopmaması gerekiyordu

Bu yılın haziran ayında, İngiltere büyükelçisinin Moskova'daki konutunda düzenlenen kralın doğum günü etkinliğine davet edilen konuklar, Kremlin yanlısı aktivistler ve devlet medyası gazetecileri tarafından rahatsız edildiklerini, ardından polis tarafından sorgulandıklarını söyledi. Konuklardan biri, korku nedeniyle Batı büyükelçiliklerinin etkinliklerine yönelik birçok daveti reddettiğini belirtti.

Bir eski büyükelçi, "sürekli paranoya" nedeniyle bir dizi yetkilinin görevinden ayrıldığını, kendisinin de Rusya'dan ayrıldıktan sonra aylarca tedirginlik yaşadığını aktardı. Fransa'nın eski büyükelçisi Pierre Lévy, işgalin hemen ardından Avrupa genelinde büyükelçilerin geri çağrılıp çağrılmayacağı ve Rusya'da görevin tamamen durdurulup durdurulmayacağı tartışmalarının yaşandığını hatslattı. Lévy, Paris'i arayarak elçilerin çekilmesinin hata olacağını söylediğini, ilişkiler kötüleştikçe diplomatların daha önemli hale geldiğini düşündüğünü ifade etti.

Rusya'nın 2021'de yabancı uyrukluları işe alma yasağı nedeniyle ABD büyükelçiliğinin tesis ekibi ciddi şekilde personel sıkıntısı yaşadı. Küçük bir tesisat sorunu bile büyük bir soruna dönüşebiliyordu. Diplomatlardan biri, personel sıkıntısını görüştüğü Rus yetkilinin kendisine "en azından aşçınız hâlâ var" dediğini anlattı.

Batılı hükümetlerin Ukrayna'ya destek amacıyla uyguladığı mali yaptırımlar günlük işleyişte farklı zorluklar yarattı. Rus bankalarının Swift ödeme sisteminden çıkarılması ve Mastercard ile Visa'nın Rusya'daki operasyonlarını askıya almasının ardından birçok büyükelçilik temel işletme giderlerini karşılamakta zorlandı. Bir eski büyükelçi, nakit parası bittiğinde ve personelinin maaşını ödeyemediğinde, sınır dışı edildiği için arabasını satan bir diplomatın rubleleri bavulla büyükelçiliğe getirdiğini söyledi.

Rusya Dışişleri, Batılı diplomatlara yönelik tutumunu gizlemiyor. Rusya "düşmanca ülkeler" diplomatlarını açıkça "casusluk" yapmakla suçladı. Moskova, Kremlin'e yönelik muhalefet ifadelerine ilgi gösterenlere ağır eleştiriler yöneltiyor. Rus gazeteci Alexei Venediktov'a göre Rusya çoğu yetkilinin Batılı büyükelçiliklerle konuşmasını fiilen yasakladı. Bir eski Avrupa diplomatı, bugün Moskova ile birçok Batılı hükümet arasında neredeyse hiç temas kalmadığını, bakan düzeyinde arama ve görüşme yapılmadığını söyledi. Diplomatlar, bu durumun kendilerini daha da önemli hale getirdiğini, hükümetlerinin pozisyonlarını Moskova'ya iletme sorumluluğunun kendilerinde olduğunu belirtiyor.

Tracy, 2025'te Moskova'dan, ABD büyükelçiliğinin ayakta kaldığı ve birincil görevini tamamladığı hissiyle ayrıldı. Tracy ayrıca Amerikalılar ile sıradan Ruslar arasındaki bağları sürdürme çalışmalarından gurur duyduğunu söyledi. Tracy, bir noktada hükümetler arası ilişkilerin iyileşme şansı bulacağını ve halklar arasındaki bağların bu iyileşmeyi hızlandırmaya yardımcı olacağını ifade etti.