Avrupa'nın otomobil üreticileri krizde, savunma sanayi çıkış olabilir mi?

Avrupa'nın otomobil üreticileri uzun süredir devam eden bir krizle boğuşuyor. Üretim kapasitesinin büyük bölümü atıl durumda ve Çinli rakiplerin pazar payını artırması sektörü zorluyor. Bu koşullar altında birçok üretici, Avrupa'nın yeniden silahlanma sürecinin yarattığı savunma harcamalarına yönelerek çıkış arıyor.

Ford, Birleşik Krallık'taki Dagenham fabrikasında üretilen motorların yıllık 90 binden yaklaşık yarıya düştüğünü açıkladı. Fabrika, İngiliz Ordusu'nun eskimekte olan Land Rover tabanlı araç filosunu değiştirmek üzere Savunma Bakanlığı'nın (MoD) açtığı ve beş ila yedi yıl içinde 9 bin araç tedarikini öngören Light Mobility Vehicle (LMV) ihalesine ortak girişimle katılıyor. Ford'un ortakları arasında savunma şirketleri General Dynamics ve Ricardo yer alıyor.

Ford UK Başkanı Lisa Brankin, bu ihaleyi savunma ihtiyaçlarına hızlı yanıt verme kabiliyetlerini gösterme fırsatı olarak değerlendirdi. Ford, II. Dünya Savaşı sırasında da Dagenham fabrikasında sivil üretimi durdurup tamamen askeri üretime geçmiş, 1939-1945 arasında Müttefik kuvvetler için 360 bin araç üretmişti. Manchester'daki Ford işçileri ise Spitfire ve Hurricane uçaklarını güçlendiren 34 bin Merlin motoru imal etmişti.

Savunma sanayine yönelen tek üretici Ford değil

Fransız Renault, savunma devi Thales ile stratejik anlaşma imzalayarak ayda 1.000'e kadar askeri insansız hava aracı üretmeyi hedefliyor. Fransız ordusu ve Silahlanma Genel Müdürlüğü, geleneksel savunma tedarik zincirlerini aşmak için Renault'nun seri üretim kabiliyetinden yararlanmak istiyor.

Volkswagen ise Almanya'nın batısındaki Osnabrück'te az kullanılan bir fabrikasını İsrailli bir savunma yatırımcısıyla ortak girişim kapsamında askeri üretim merkezine dönüştürmek üzere satmayı kabul etti. Land Rover'ı üreten Jaguar Land Rover (JLR) da Ford ile aynı ihaleye teklif veriyor; şirket küresel askeri hedeflerini desteklemek için yeni bir iş birimi kurdu.

Motorlu Taşıt Üreticileri ve Satıcıları Derneği'nden (SMMT) Mike Hawes, atıl otomobil üretim kapasitesinin savunmaya kaydırılmasının mantıklı olduğunu söyledi. Hawes, Birleşik Krallık otomobil üretiminin son sekiz-dokuz yılda gerilediğini ve muhtemelen on yıl öncesinin yarısı düzeyinde olduğunu belirtti. Bu durumun tedarik zincirini de vurduğunu, parça siparişlerinin azaldığını ve tedarikçilerin kapasite boşluğu yaşadığını ekledi.

İki hafta önce JLR, uluslararası ve özellikle Çinli rakipleriyle rekabet edebilmek için maliyetleri düşürmek amacıyla 30 bin kişilik Birleşik Krallık iş gücünden 4 bin kişiyi işten çıkaracağını duyurdu. JLR'ye soğutma sistemi parçaları tedarik eden Evtec'ten Dave Roberts, bu kararın tedarik zincirinde derin etkiler yaratacağını ifade etti.

Bu hafta başında büyük JLR tedarikçileri, hükümete otomobil üreticilerinin havacılık ve savunma sektörüne geçişini destekleme çağrısı yaptı. Başbakan, maliye bakanı ve West Midlands Belediye Başkanı Richard Parker'a yazılan açık mektupta, Birleşik Krallık otomobil tedarik zincirinin "gerilemediği" ancak "yanlış pazarda" olduğu savunuldu. Mektubu, 8.600'den fazla doğrudan çalışanı temsil eden yöneticiler ile yaklaşık 75 bin işçiyi temsil eden British Metalforming Konfederasyonu imzaladı.

Çin rekabeti ve elektrikli araç dönüşümü baskısı

Avrupa otomobil üreticileri bir yandan elektrikli araçlara geçiş için milyarlarca euro harcarken, diğer yandan hükümetlerin belirlediği elektrikli araç satış hedeflerinin tüketici talebini aştığını belirtiyor. 2000'li yılların başında Çin pazarı Batılı üreticiler için büyük kâr kaynağıydı; Çin pazarı bir dönem Volkswagen'in kârının yarısını oluşturuyordu. Ancak Çin'in kendi otomobil sanayisini devlet destekleriyle büyütmesi ve elektrikli araçlara geçişi pazar payı kazanma aracı olarak kullanmasıyla tablo değişti. BYD, Chery ve Geely gibi markalar Avrupa'ya agresif biçimde giriyor.

Volkswagen gelecek yıllarda 100 bin kişiyi işten çıkarmayı planlıyor. Şirket bir fabrikasını kapatmış durumda ve dört fabrikayı daha kapatmayı değerlendiriyor. Bu tesislerden biri, elektrikli araç üretimi için 1 milyar eurodan (857 milyon sterlin) fazla yatırım yapılan ve dönüşümü yalnızca dört yıl önce tamamlanan Zwickau'daki fabrika. Sektör tahminlerine göre Batı Avrupa'daki otomobil fabrikalarında yılda yaklaşık 2,5 milyon araçlık atıl kapasite bulunuyor.

Avrupa Otomobil Üreticileri Birliği (ACEA) Genel Direktörü Sigrid de Vries, savunma sektörünün ihtiyaç duyduğu birçok kabiliyetin otomotiv sektöründe bulunduğunu, üreticilerin sanayi varlıkları, üretim uzmanlığı, lojistik ve ileri teknolojiye sahip olduğunu söyledi. Ancak güvenlik protokolleri, Avrupa içindeki siyasi ve ekonomik rekabet ile savaş halinde olunmadıkça savunma hacimlerinin seri tüketici pazarının yerini tutamayacağını da hatırlattı.

Bu boşluğu savunma sektörünün doldurup dolduramayacağı belirsizliğini korurken, bazı şirketler atıl hatların sabit maliyetlerini karşılamak için Çinli rakiplere kapı açıyor. Stellantis, Çinli elektrikli araç üreticisi Leapmotor'un yüzde 20 hissesini satın aldı ve markanın Polonya'daki üretimi iki yıl önce başladı. Polonya'nın Çin elektrikli araçlarına yüksek gümrük tarifesi uygulama kararı alması üzerine Leapmotor üretimi İspanya'ya taşıdı. Nissan ile Chery International UK da Nissan'ın Sunderland fabrikasında Chery araçları üretilmesine yönelik bağlayıcı olmayan bir mutabakat zaptı imzaladı.

Otomobil üretimi ülkeler için stratejik bir sanayi kabiliyeti olarak görülüyor. Fabrikalar genellikle bölgelerindeki en büyük işveren konumunda ve yerel tedarik zincirlerini ayakta tutuyor; bu nedenle iş kayıpları ağır sonuçlar doğurabiliyor. Bu durum, ülkelerin otomobil sanayisini korumak için büyük çaba harcamasının başlıca nedeni.